Công tác kiểm tra BHXH, BHYT, BHTN được quy định theo một quy trình thống nhất, khắc phục tình trạng áp dụng không đồng đều giữa các địa phương và đơn vị thực hiện. Việc chuẩn hóa này giúp giảm chồng chéo, nâng cao tính chuyên nghiệp, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để bảo vệ quỹ an sinh xã hội và bảo đảm quyền lợi của người lao động, người thụ hưởng chế độ.

Thông tư xác định rõ phạm vi và đối tượng kiểm tra, bao gồm cơ quan bảo hiểm xã hội các cấp, đơn vị sử dụng lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN và các cơ sở khám chữa bệnh ký hợp đồng với quỹ BHYT. Như vậy, hoạt động kiểm tra không chỉ dừng lại ở cơ quan tổ chức thực hiện chính sách, mà mở rộng sang doanh nghiệp và bệnh viện, những chủ thể liên quan trực tiếp đến công tác thu - chi - thanh quyết toán bảo hiểm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp quản lý đồng bộ cả ba trụ cột chính sách: đóng, chi trả và cung ứng dịch vụ khám chữa bệnh.

Từ 01/3/2026, áp dụng quy trình kiểm tra mới trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN.

Thông tư cũng xác định ba nhóm nội dung kiểm tra trọng tâm: tình hình đăng ký, đóng BHXH, BHYT, BHTN; việc quản lý, sử dụng và chi trả chế độ bảo hiểm; và thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT. Các nội dung này tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều vi phạm như nợ đóng, trốn đóng, chi trả sai chế độ hoặc sử dụng quỹ khám chữa bệnh chưa đúng quy định. Nhờ định vị rõ trọng tâm, hoạt động kiểm tra được thực hiện có trọng điểm, tránh dàn trải và kém hiệu quả.

Quy trình kiểm tra được xây dựng rõ ràng theo bốn bước gồm lập kế hoạch, ban hành quyết định kiểm tra, tiến hành kiểm tra trực tiếp và kết luận, xử lý kết quả kiểm tra. Trình tự này giúp xác định rõ trách nhiệm và thẩm quyền của các bên liên quan, đồng thời đảm bảo tính khách quan, minh bạch trong mọi giai đoạn. Bên cạnh đó, Thông tư quy định thời hạn kiểm tra trực tiếp tối đa là 15 ngày làm việc, trường hợp đặc biệt không quá 30 ngày, nhằm tránh kéo dài gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của đơn vị được kiểm tra.

Một điểm mới quan trọng là ban hành bộ 21 mẫu biểu dùng thống nhất trong công tác kiểm tra. Việc chuẩn hóa biểu mẫu giúp giảm tùy tiện trong lập hồ sơ, tăng tính minh bạch và thuận lợi trong đối chiếu, lưu trữ, báo cáo. Cùng với đó, Thông tư quy định rõ trách nhiệm cá nhân của Trưởng đoàn kiểm tra từ chỉ đạo thu thập thông tin, lập biên bản đến xây dựng dự thảo kết luận và theo dõi khắc phục sau kiểm tra, góp phần nâng cao trách nhiệm và chất lượng giám sát.

Thông tư cũng tăng cường chế tài xử lý đối với vi phạm như trốn đóng, nợ đóng, chi sai chế độ hoặc lợi dụng quỹ bảo hiểm. Khi cần thiết, đoàn kiểm tra có thể kiến nghị xử phạt hành chính, truy thu, thu hồi khoản chi không đúng hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm. Đây là công cụ quan trọng nhằm bảo vệ sự an toàn tài chính của quỹ và ngăn chặn hành vi trục lợi.

Đáng chú ý, Thông tư quy định cơ chế linh hoạt tạm dừng hoặc đình chỉ kiểm tra trong các trường hợp bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Quy định này thể hiện tinh thần kiểm tra trên nguyên tắc hỗ trợ, tạo điều kiện cho đơn vị thực thi nhiệm vụ thay vì gây áp lực hành chính.

Song song với đó, cơ chế báo cáo và chia sẻ dữ liệu cũng được tăng cường khi BHXH Việt Nam có trách nhiệm tổng hợp kết quả kiểm tra gửi Bộ Tài chính định kỳ hàng tháng. Điều này góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, kịp thời cảnh báo rủi ro, từ đó phục vụ công tác điều hành chính sách và quản trị quỹ hiệu quả hơn.

Với sự ra đời của Thông tư 126/2025/TT-BTC, công tác kiểm tra trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN được nâng lên tầm mới: thống nhất, minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Văn bản này không chỉ giúp siết chặt kỷ cương quản lý, ngăn ngừa trục lợi, thất thoát quỹ mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động và người dân tham gia chính sách an sinh xã hội. Đây là bước tiến quan trọng trong hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống bảo hiểm hiện đại, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới của đất nước./.