Hoàn thiện chính sách chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới. Quá trình già hóa dân số đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm bảo đảm người cao tuổi không chỉ được chăm sóc về sức khỏe mà còn được bảo đảm đầy đủ các điều kiện về an sinh xã hội, đời sống vật chất và tinh thần.

Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống thân thiện với người cao tuổi, đồng thời phát huy vai trò, kinh nghiệm và trí tuệ của người cao tuổi trong gia đình và cộng đồng.

Ngày 22/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1116/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1579/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030.

Theo chương trình mới, từ năm 2026, người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất một lần mỗi năm; các xã, phường, đặc khu phấn đấu có ít nhất một câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi; đến năm 2030 có tối thiểu 20% địa phương phát triển mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày và 100% tỉnh, thành phố có cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa hoặc có bệnh viện lão khoa, khoa lão khoa tại bệnh viện đa khoa.

Cùng với đó, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Dân số năm 2025 cũng bổ sung nhiều giải pháp nhằm thích ứng với quá trình già hóa dân số, trong đó khuyến khích phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi ngay tại cộng đồng.

Điểm mới đáng chú ý là mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng theo hình thức "sáng đi, tối về" đặt tại trạm y tế cấp xã hoặc các cơ sở phù hợp. Người cao tuổi không chỉ được theo dõi sức khỏe định kỳ mà còn được tham gia các hoạt động dưỡng sinh, phục hồi chức năng, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và được tư vấn kỹ năng chăm sóc sức khỏe.

Mô hình này góp phần giải quyết bài toán chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh nhiều gia đình có con cháu đi làm cả ngày, đồng thời giúp người cao tuổi giảm cảm giác cô đơn, tăng cường giao tiếp xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thực tế tại nhiều địa phương trên cả nước cũng đang từng bước nhân rộng mô hình này bằng việc tận dụng các trụ sở công dôi dư để xây dựng các điểm chăm sóc người cao tuổi ngay tại cộng đồng, góp phần giảm áp lực cho các cơ sở chăm sóc tập trung và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục sống trong môi trường gia đình.

Hoàn thiện chính sách BHXH, BHYT - Trụ cột bảo đảm an sinh cho người cao tuổi

Song hành với việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, Đảng và Nhà nước tiếp tục quan tâm hoàn thiện hệ thống chính sách BHXH, BHYT nhằm bảo đảm thu nhập và chăm sóc y tế cho người cao tuổi, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được bảo đảm an sinh khi hết tuổi lao động.

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật BHXH năm 2024 là hình thành hệ thống BHXH đa tầng, gồm: trợ cấp hưu trí xã hội; BHXH bắt buộc; BHXH tự nguyện; bảo hiểm hưu trí bổ sung và các chính sách liên quan. Việc thiết kế hệ thống theo hướng đa tầng giúp mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, tạo điều kiện để nhiều nhóm đối tượng được tiếp cận chính sách, phù hợp với khả năng tham gia và điều kiện kinh tế của từng người.

Đối với người lao động tham gia BHXH bắt buộc hoặc BHXH tự nguyện, khi đủ điều kiện theo quy định sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng. Trong thời gian hưởng lương hưu, người hưởng còn được Quỹ BHXH đóng BHYT, bảo đảm quyền lợi khám chữa bệnh theo quy định của pháp luật. Đây là nguồn thu nhập ổn định, đồng thời là điểm tựa quan trọng giúp người cao tuổi giảm gánh nặng chi phí y tế và có điều kiện chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Luật BHXH năm 2024 cũng tạo thêm cơ hội để nhiều người dân được hưởng lương hưu thông qua việc giảm điều kiện tối thiểu về thời gian đóng BHXH từ 20 năm xuống còn 15 năm đối với người đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định. Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người tham gia BHXH muộn hoặc có quá trình đóng BHXH không liên tục, giúp họ có thêm cơ hội được hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần. Bên cạnh đó, những người không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc vẫn có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy thời gian đóng, được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với điều kiện kinh tế và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo quy định, hướng tới mục tiêu có lương hưu và được bảo đảm an sinh khi về già.

Đối với nhóm người cao tuổi chưa có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, Luật BHXH năm 2024 lần đầu tiên quy định trợ cấp hưu trí xã hội là một tầng của hệ thống BHXH. Theo đó, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; người từ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và đáp ứng các điều kiện theo quy định cũng thuộc diện được hưởng. Luật BHXH năm 2024 đồng thời giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách từng thời kỳ.

Đáng chú ý, Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, cơ quan chủ trì đề xuất từng bước giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống còn 70 tuổi, qua đó mở rộng thêm diện bao phủ an sinh đối với người cao tuổi không có lương hưu và có hoàn cảnh khó khăn. Đây hiện mới là đề xuất trong quá trình xây dựng dự án luật, chưa phải quy định có hiệu lực thi hành.

Theo Luật BHXH năm 2024, người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng được ngân sách nhà nước đóng BHYT, bảo đảm quyền lợi khám chữa bệnh theo quy định của pháp luật về BHYT; khi qua đời, tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng được hưởng hỗ trợ chi phí mai táng theo quy định của pháp luật về người cao tuổi. Đây là những chính sách mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần chăm lo toàn diện cả về thu nhập và chăm sóc sức khỏe đối với người cao tuổi.

Song song với đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2024 tiếp tục mở rộng một số nhóm đối tượng do ngân sách nhà nước đóng BHYT, trong đó có người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng và người đang hưởng trợ cấp hằng tháng theo Luật BHXH do chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Những quy định này góp phần tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh đối với người cao tuổi và những người có hoàn cảnh khó khăn.

Có thể thấy, cùng với các chính sách chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách BHXH và BHYT đang góp phần hình thành mạng lưới an sinh xã hội ngày càng toàn diện. Không chỉ bảo đảm nguồn thu nhập khi hết tuổi lao động, các chính sách này còn tạo điều kiện để người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe thường xuyên, giảm bớt gánh nặng tài chính khi ốm đau, bệnh tật, qua đó hiện thực hóa mục tiêu mọi người cao tuổi đều được sống khỏe mạnh, an toàn và có cuộc sống ổn định.

Xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện thích ứng với già hóa dân số

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh trên thế giới. Đây là thành quả của quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và tuổi thọ của người dân, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội theo hướng toàn diện, bền vững và bao trùm.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai đồng bộ các chính sách chăm sóc sức khỏe, BHXH, BHYT, trợ giúp xã hội và chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người cao tuổi không chỉ cần được bảo đảm nguồn thu nhập ổn định khi hết tuổi lao động mà còn cần được tiếp cận thuận lợi với các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe định kỳ, cũng như có môi trường sống an toàn, thân thiện để tiếp tục phát huy vai trò, kinh nghiệm và trí tuệ trong gia đình, cộng đồng và xã hội.

Những chính sách mới của Chính phủ về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về BHXH, BHYT và trợ cấp hưu trí xã hội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH và các quy định của Luật BHXH năm 2024. Trong đó, việc phát triển đồng bộ các tầng an sinh từ trợ cấp hưu trí xã hội, BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện đến bảo hiểm hưu trí bổ sung sẽ góp phần mở rộng diện bao phủ, bảo đảm ngày càng nhiều người dân có nguồn thu nhập ổn định khi về già.

Đặc biệt, việc mở rộng diện bao phủ BHXH, khuyến khích người dân tham gia và duy trì quá trình đóng BHXH ngay từ khi còn trong độ tuổi lao động có ý nghĩa quan trọng trong việc gia tăng số người được hưởng lương hưu khi về già, qua đó từng bước giảm áp lực đối với hệ thống trợ giúp xã hội. Cùng với đó, việc thực hiện tốt chính sách BHYT đối với người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng và người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội giúp người cao tuổi được bảo đảm quyền lợi khám, chữa bệnh, giảm bớt gánh nặng chi phí y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Có thể thấy, từ các chính sách chăm sóc sức khỏe cộng đồng đến việc hoàn thiện pháp luật về BHXH, BHYT đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng một hệ thống an sinh xã hội ngày càng toàn diện, lấy người dân làm trung tâm và không để ai bị bỏ lại phía sau. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó với xu hướng già hóa dân số mà còn là sự khẳng định nhất quán quan điểm của Đảng và Nhà nước trong việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người cao tuổi, để mỗi người dân đều có điều kiện "sống vui, sống khỏe, sống có ích", đồng thời có cuộc sống ổn định, an toàn và được bảo đảm an sinh khi về già./.