Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung Phiên họp

Trước khi tiến hành thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày nội dung cơ bản của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Theo đó, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, năm 2025, Việt Nam thực hiện mạnh mẽ cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp nhằm xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Theo đó, hiện nay tên gọi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước và thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) có nhiều thay đổi nên cần thiết phải sửa đổi Luật BHXH năm 2024 cho phù hợp.

Bên cạnh đó, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành các Nghị quyết về: Phát triển kinh tế tư nhân; yêu cầu về hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển kinh tế - xã hội. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra nhiệm vụ: tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó có nhiệm vụ hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực BHXH, lao động trong năm 2026. Do vậy, để thể chế hoá các quan điểm, chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương thì cần thiết phải sửa đổi Luật BHXH năm 2024.

Sau hơn một năm triển khai thực hiện Luật BHXH năm 2024, hầu hết các quy định đã đi vào thực tiễn và đang được triển khai thuận lợi. Tuy nhiên, vẫn còn một số khoảng trống pháp lý và một số quy định chưa đảm bảo tính thống nhất, chưa tạo động lực cho quá trình phát triển đối tượng và khơi thông nguồn lực đầu tư quỹ BHXH. Do vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật BHXH năm 2024 là cần thiết đảm bảo phù hợp với tình hình thực tiễn.

Mục đích xây dựng luật nhằm thể chế hoá các quan điểm chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và phù hợp với thực tiễn thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và nguyên tắc phân định thẩm quyền trong Chính phủ và của chính quyền địa phương; sửa đổi, bổ sung các quy định đảm bảo tính thống nhất, đơn giản hoá các thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp, tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan, tổ chức trong quá trình triển khai thực hiện chế độ chính sách về BHXH và tạo động lực phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật sửa đổi các quy định về: sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục hành chính về BHXH; sửa đổi các quy định về thẩm quyền, tên gọi các Bộ, ngành để phù hợp chủ trương và nguyên tắc xây dựng luật; chỉ sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ, chính sách, nhằm đảm bảo tính thống nhất trong các quy định của Luật BHXH tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan trong quá trình triển khai thực hiện và nội dung đầu tư quỹ BHXH, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư...

Toàn cảnh phiên họp

Cũng tại Phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra, đề xuất các vấn đề cần Quốc hội tập trung thảo luận.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật theo Tờ trình số 667/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật đầy đủ theo quy định. Dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; cơ bản bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất trong hệ thống pháp luật; không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong thi hành.

Thảo luận tại Phiên họp, thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung các nội dung liên quan đến mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; danh mục đầu tư quỹ BHXH; bảo hiểm hưu trí bổ sung; Hội đồng quản lý BHXH; trách nhiệm của các cơ quan trong phát triển người tham gia BHXH; quản lý nhà nước về BHXH...

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; đề nghị Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tiếp tục hoàn thiện dự án luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; xác định cụ thể đối tượng, tiêu chí, cơ sở pháp lý, thực tiễn và khả năng tổ chức thực hiện; bảo đảm đồng bộ với pháp luật về lao động, việc làm và pháp luật có liên quan.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội; đề nghị đánh giá kỹ tác động, làm rõ phạm vi, khái niệm của đối tượng mở rộng; xác định ngưỡng, cơ chế thu, chi, phương thức đóng - hưởng và lộ trình đảm bảo tính khả thi. Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị bổ sung thông tin, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ cơ chế quản lý, sử dụng quỹ, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ chế bảo vệ người tham gia và phòng ngừa việc lợi dụng để huy động vốn. Trường hợp chưa đủ thông tin, chưa đánh giá đầy đủ tác động, cân nhắc chưa sửa đổi nội dung này.

Về đầu tư quỹ Bảo hiểm xã hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý mở rộng danh mục đầu tư quỹ - đây là nội dung có tác động lớn, liên quan trực tiếp đến an toàn, bảo toàn và hiệu quả của quỹ. Việc đa dạng hóa các hình thức đầu tư theo tinh thần của Nghị quyết số 28-NQ/TW. Tuy nhiên, để đảm bảo nguyên tắc an toàn, hiệu quả, bền vững không chỉ trong ngắn hạn mà trong dài hạn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Cơ quan soạn thảo phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, chỉnh lý theo hướng: Luật quy định mang tính nguyên tắc, đồng thời giao Chính phủ quy định các điều kiện, tiêu chí, xác định rõ đối tượng, danh mục đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước giám sát, đảm bảo minh bạch, có cơ chế kiểm soát rủi ro và quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan, bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả của quỹ; nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến về cơ sở chính trị trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.

Đại biểu tham dự Phiên họp

Về tổ chức quản trị và quyền hạn của cơ quan bảo hiểm xã hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí giữ quy định hiện hành về thành phần Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội; Đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng giữ quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội, giữ trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong tham gia phối hợp quản lý nhà nước; đồng thời rà soát các quy định để xác định địa vị pháp lý của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng như trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ trong dự thảo Luật này, phân định rõ với chức năng quản lý nhà nước của các Bộ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu rà soát kỹ việc bãi bỏ 11 khoản, 27 điều của Luật hiện hành, trong đó phân định rõ nội dung thuần túy về hồ sơ, trình tự, thủ tục có thể giao Chính phủ quy định. Đối với nội dung xác lập quyền, nghĩa vụ, thời hạn phát sinh quyền, trách nhiệm bồi thường, quyền lợi của người thụ hưởng cần tiếp tục quy định phù hợp trong luật.

Cùng với đó, tiếp tục rà soát điều kiện tổ chức thực hiện trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đẩy mạnh chuyển đổi số nhưng vẫn duy trì phương thức tiếp nhận, giải quyết trực tiếp đơn giản, dễ tiếp cận đối với người chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh hoặc còn hạn chế về kỹ thuật; tăng cường quản lý, phòng ngừa chi sai quy định...