Tham dự Hội thảo có đại diện cơ quan của Quốc hội, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ. Về phía quốc tế có đại diện Ngân hàng Thế giới, các chuyên gia và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nền tảng số, trong đó có Grab Singapore - một trong những doanh nghiệp nền tảng số có đông người lao động tham gia

Mở rộng bao phủ BHXH trước những thay đổi của thị trường lao động

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu nhấn mạnh, BHXH là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội; mở rộng diện bao phủ, để ngày càng nhiều người lao động được tham gia và thụ hưởng chính sách là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH tại Việt Nam.

Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu phát biểu tại Hội thảo.

Những năm qua, chính sách BHXH tiếp tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, tăng tính linh hoạt và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tham gia, duy trì thời gian đóng. Luật BHXH năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng thêm một số nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời bổ sung các chính sách khuyến khích tham gia.

Theo Phó Giám đốc Trần Đình Liệu, năm 2025, số người tham gia BHXH đạt trên 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi; trong 8 tháng đầu năm 2026, đạt trên 22,4 triệu người, tương ứng 46,7%. Cùng với phát triển người tham gia BHXH, BHYT, BHXH Việt Nam chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện chính sách, giải quyết kịp thời, đầy đủ các chế độ, quyền lợi cho người tham gia và thụ hưởng.

Tuy nhiên, cùng với chuyển đổi số và những thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, việc tiếp tục mở rộng diện bao phủ BHXH đang đặt ra những yêu cầu mới, nhất là đối với các hình thức việc làm linh hoạt. Việc làm trên nền tảng số cùng các hình thức lao động khoán việc, theo ngày, bán thời gian nhưng có thu nhập ổn định đặt ra yêu cầu nghiên cứu về nhận diện đối tượng, phương thức tham gia, thu và đóng BHXH cũng như cơ chế phối hợp giữa các chủ thể liên quan.

Bổ sung góc nhìn quốc tế, ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho rằng kinh tế số đang làm thay đổi cách thức người dân làm việc, đồng thời tạo thêm cơ hội tạo thu nhập và tham gia thị trường lao động. Tại Việt Nam, các doanh nghiệp nền tảng được ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người. Tuy nhiên, nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới cho thấy hơn 90% người lao động được khảo sát coi việc làm trên nền tảng số là nguồn thu nhập chính, trong khi chỉ khoảng 1/5 tham gia BHXH.

Ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào phát biểu tại Hội thảo.

Theo ông Christopher Sheldon, khảo sát gần 5.000 lao động trên nhiều nền tảng số tại Việt Nam cho thấy người lao động có nhu cầu đối với các chính sách bảo vệ như BHYT, bảo hiểm tai nạn, chế độ ốm đau và lương hưu. Nhiều người sẵn sàng đóng góp vào hệ thống BHXH nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập.

Từ thực tiễn việc làm đến chính sách BHXH

Phiên thứ nhất của Hội thảo tập trung vào chủ đề “Việc làm trên nền tảng số”, làm rõ sự phát triển của kinh tế số và đặc điểm của lực lượng lao động trong các mô hình việc làm mới.

Tại phiên này, bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, trình bày về “Kinh tế số và việc làm trên nền tảng số tại Việt Nam”.

Nội dung trình bày cho thấy sự phát triển của công nghệ số và kinh tế số đang thúc đẩy nhiều mô hình kinh doanh và việc làm mới. Các nền tảng trong vận tải, giao nhận, thương mại điện tử, thanh toán số… không chỉ tạo thêm cơ hội tạo thu nhập mà còn làm thay đổi cách thức tổ chức và thực hiện công việc.

Đáng chú ý, lao động nền tảng có những đặc điểm khác với việc làm truyền thống: có thể đồng thời làm việc cho nhiều nền tảng, chuyển đổi giữa việc làm nền tảng và việc làm truyền thống hoặc làm việc không thường xuyên; thu nhập biến động, mức độ tự chủ tương đối cao nhưng vẫn có sự phụ thuộc nhất định vào nền tảng số. Những đặc điểm này khiến khả năng tiếp cận hệ thống an sinh truyền thống còn hạn chế, đặt ra yêu cầu nghiên cứu các cơ chế an sinh phù hợp hơn với thị trường lao động linh hoạt, đa nền tảng và phi truyền thống.

Đại diện Cục Thống kê, Bộ Tài chính trình bày về “Lao động có việc làm nền tảng số tại Việt Nam”. Bà Nguyễn Thị Nga, Chuyên gia về an sinh xã hội, Ngân hàng Thế giới, trình bày “Khảo sát nền tảng số - Các phát hiện chính từ Khảo sát quy mô lớn về lao động gig”, cung cấp thêm bằng chứng về đặc điểm, nhu cầu và những vấn đề đặt ra đối với nhóm lao động này.

Một số ý kiến phát biểu.

Tiếp nối phiên thứ nhất, phiên thứ hai tập trung vào “Chính sách BHXH đối với người lao động trên nền tảng số”. Đại diện Cục Tiền lương và BHXH, Bộ Nội vụ trình bày “Một số vấn đề đặt ra về chính sách BHXH đối với người làm việc trên nền tảng số”.

Từ góc độ chính sách, tham luận tập trung vào một số vấn đề cốt lõi như xác định hình thức tham gia BHXH phù hợp; làm rõ quan hệ giữa người lao động và doanh nghiệp cung cấp nền tảng; xác định mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng góp của các bên. Bên cạnh đó là vấn đề xác định, quản lý đối tượng thuộc diện tham gia và rà soát các quy định liên quan đến tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng, giải quyết chế độ BHXH, hồ sơ và thủ tục thực hiện chính sách.

Tiếp đó, ông Oleksiy A. Sluchynskyy, Chuyên gia kinh tế cao cấp, Ngân hàng Thế giới, chia sẻ về “Mở rộng bao phủ BHXH cho lao động trên nền tảng số tại Việt Nam”.

Các nội dung trao đổi tại hai phiên đầu góp phần làm rõ đặc điểm của việc làm nền tảng và những vấn đề đặt ra trong mở rộng bao phủ BHXH, từ nhận diện đối tượng, quan hệ việc làm đến mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm của các chủ thể.

Kinh nghiệm quốc tế và những gợi mở cho Việt Nam

Từ thực tiễn trong nước, Hội thảo mở rộng góc nhìn thông qua phiên thứ ba với chủ đề “Kinh nghiệm mở rộng diện bao phủ”.

Đại diện Ngân hàng Thế giới chia sẻ kết quả nghiên cứu về mở rộng diện bao phủ BHXH cho lao động trên nền tảng số tại Indonesia. Từ góc nhìn doanh nghiệp nền tảng, ông Brendan Chia, Phụ trách Quan hệ công chúng và Chính sách khu vực tại Grab ở Singapore, trao đổi về BHXH trong nền kinh tế nền tảng tại Đông Nam Á.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc được giới thiệu qua phần trình bày trực tuyến của ông Joseph Han, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI), với chủ đề “An sinh xã hội cho lao động trên nền tảng số: Nghiên cứu điển hình tại Hàn Quốc”.

Những chia sẻ từ Indonesia, Singapore và Hàn Quốc mở rộng không gian trao đổi về các cách tiếp cận đối với an sinh xã hội cho lao động nền tảng, đồng thời cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để Việt Nam nghiên cứu các giải pháp phù hợp với điều kiện trong nước.

Toàn cảnh Hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam”.

Một số hướng tiếp cận cũng được đặt ra như thiết kế mức đóng linh hoạt theo thu nhập và tần suất làm việc, tăng cường khả năng chuyển đổi quyền lợi an sinh theo người lao động và nghiên cứu cơ chế chia sẻ trách nhiệm đóng góp giữa người lao động, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Một số đề xuất hướng tới ứng dụng dữ liệu của nền tảng để hỗ trợ xác định thu nhập, tính mức đóng và thực hiện đóng góp an sinh thuận tiện hơn. Đây là những gợi mở cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá về tính phù hợp và khả năng áp dụng trong thực tiễn.

Sau phần trao đổi, đại diện BHXH Việt Nam trình bày “Báo cáo kết quả bước đầu - Triển khai các chính sách cải cách gần đây về mở rộng diện bao phủ BHXH”, kết nối các nội dung thảo luận tại Hội thảo với quá trình triển khai chính sách cải cách về mở rộng diện bao phủ BHXH tại Việt Nam.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh công nghệ, kinh tế số và các mô hình việc làm linh hoạt đang tạo ra những thay đổi đáng kể trên thị trường lao động. Từ nhận diện thực tiễn việc làm nền tảng, phân tích những vấn đề đặt ra đối với chính sách BHXH đến chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Hội thảo tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp.

Những nghiên cứu, thông tin và kinh nghiệm được chia sẻ tại Hội thảo góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chính sách; hướng tới mở rộng diện bao phủ BHXH, bảo đảm tốt hơn quyền lợi an sinh xã hội của người lao động, phù hợp với những thay đổi của thị trường lao động trong nền kinh tế số./.