Áp lực gia tăng chi phí khám chữa bệnh BHYT

Những năm gần đây, chi phí khám chữa bệnh (KCB) BHYT tại Việt Nam liên tục gia tăng cả về quy mô lẫn tốc độ, phản ánh rõ nét xu hướng gia tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân cũng như sự phát triển của hệ thống y tế. Theo số liệu của BHXH Việt Nam, mỗi năm có khoảng 164,7 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT, với chi phí hơn 101 nghìn tỷ đồng. Trong 03 tháng đầu năm 2026, số lượt khám, chữa bệnh BHYT khoảng 43 triệu lượt, với tổng số chi đề nghị thanh toán trên 37,2 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 3,5 nghìn tỷ đồng so với số chi khám, chữa bệnh BHYT cùng kỳ năm 2025.

Không chỉ tăng về tổng số, chi phí bình quân cho mỗi lượt KCB cũng có xu hướng tăng rõ rệt. Đặc biệt, với các trường hợp bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo hoặc cần can thiệp kỹ thuật cao, quỹ BHYT đã chi trả hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng cho mỗi ca bệnh, thể hiện rõ vai trò “trụ đỡ tài chính” của chính sách BHYT đối với người dân.

Xét về cơ cấu, chi cho dịch vụ kỹ thuật và thuốc tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi KCB BHYT, tạo áp lực đáng kể lên quỹ. Điều này không chỉ phản ánh xu hướng gia tăng ứng dụng công nghệ y tế hiện đại mà còn cho thấy chi phí điều trị ngày càng phụ thuộc nhiều vào các kỹ thuật chuyên sâu, thuốc đặc trị và các phương pháp điều trị tiên tiến.

Bảo đảm an toàn quỹ BHYT cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững của hệ thống an sinh xã hội.

Đằng sau sự gia tăng nhanh chóng của chi phí KCB BHYT là tổng hòa của nhiều yếu tố. Trước hết, độ bao phủ BHYT ngày càng được mở rộng, với tỷ lệ tham gia đạt khoảng 97,06% dân số (tính đến hết tháng 03/2026). Khi ngày càng nhiều người dân được tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế có bảo hiểm chi trả, tổng chi của quỹ tất yếu gia tăng tương ứng.

Cùng với đó, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng cao, không chỉ dừng lại ở việc điều trị bệnh mà còn hướng tới phát hiện sớm, điều trị kịp thời và nâng cao chất lượng sống. Đặc biệt, trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và đặc thù điều trị dài hạn, phức tạp, chi phí cao dẫn đến chi phí điều trị có xu hướng tăng mạnh.

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ y tế cũng là một yếu tố quan trọng. Việc ứng dụng rộng rãi các kỹ thuật cao, thuốc sinh học, thiết bị hiện đại đã góp phần nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng sống cho người dân. Tuy nhiên, đi cùng với đó là chi phí điều trị tăng lên đáng kể. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế theo hướng “tính đúng, tính đủ” giúp phản ánh sát hơn chi phí thực tế, nhưng cũng làm tổng chi KCB BHYT gia tăng theo.

Ngoài ra, thực tế cũng cho thấy tại một số cơ sở KCB vẫn còn tình trạng chỉ định dịch vụ kỹ thuật, xét nghiệm, thuốc chưa thực sự hợp lý, thậm chí có biểu hiện lạm dụng, làm phát sinh chi phí không cần thiết. Đây là yếu tố cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn quỹ.

Thách thức trong cân đối quỹ BHYT

Quỹ BHYT hiện vẫn duy trì được trạng thái cân đối thu – chi, góp phần bảo đảm ổn định hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, dư địa an toàn tài chính đang có xu hướng thu hẹp dần, phản ánh áp lực ngày càng lớn trong công tác quản lý và sử dụng quỹ. Đáng chú ý, tốc độ gia tăng chi phí khám, chữa bệnh đang có xu hướng cao hơn so với mức tăng nguồn thu, đặt ra nguy cơ mất cân đối trong trung và dài hạn nếu không có giải pháp điều chỉnh kịp thời và hiệu quả.

Một yếu tố làm gia tăng áp lực chi là việc mở rộng quyền lợi theo Luật BHYT sửa đổi năm 2024. Việc nâng mức hưởng, mở rộng nhóm đối tượng được ngân sách hỗ trợ đã góp phần nâng cao tính bao trùm và nhân văn của chính sách, giúp nhiều người dân được tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc phạm vi và mức độ chi trả của quỹ ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, xu hướng gia tăng các ca bệnh nặng, bệnh hiếm, bệnh hiểm nghèo với chi phí điều trị rất cao và kéo dài đang tạo áp lực không nhỏ. Trong nhiều trường hợp, quỹ BHYT phải chi trả số tiền rất lớn cho một số ít bệnh nhân, làm gia tăng chi phí bình quân và ảnh hưởng đến cân đối chung của quỹ.

Ngoài ra, sự khác biệt về năng lực quản lý, điều kiện cơ sở vật chất và trình độ chuyên môn giữa các địa phương, các tuyến y tế cũng dẫn đến sự chênh lệch trong kiểm soát chi phí và hiệu quả sử dụng quỹ.

Những yếu tố trên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả quản trị quỹ BHYT theo hướng chặt chẽ hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn, nhằm bảo đảm quỹ thực sự phát huy vai trò là trụ cột an sinh xã hội trong dài hạn.

Lãnh đạo BHXH Việt Nam chỉ đạo tăng cường các giải pháp kiểm soát chi phí khám chữa bệnh, bảo đảm an toàn, bền vững quỹ BHYT.

Giải pháp bảo đảm an toàn, bền vững quỹ BHYT

Trong bối cảnh chi phí y tế gia tăng nhanh, việc bảo đảm an toàn và bền vững quỹ BHYT đòi hỏi phải triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhóm giải pháp mang tính chiến lược, vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa hướng tới mục tiêu lâu dài. BHXH Việt Nam xác định đây là nhiệm vụ “then chốt”, xuyên suốt trong tổ chức thực hiện chính sách BHYT.

Trước hết, công tác kiểm soát chi phí khám, chữa bệnh BHYT tiếp tục được tăng cường, với trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giám định điện tử và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu. Qua đó, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các dấu hiệu bất thường trong sử dụng dịch vụ y tế. Đồng thời, tăng cường phối hợp với ngành y tế trong chuẩn hóa phác đồ điều trị, hoàn thiện hướng dẫn chuyên môn nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng kỹ thuật, thuốc và xét nghiệm.

Bên cạnh đó, việc đổi mới phương thức thanh toán chi phí KCB BHYT được đẩy mạnh theo hướng hiện đại, từng bước chuyển từ thanh toán theo phí dịch vụ sang các phương thức tiên tiến như định suất, thanh toán theo nhóm chẩn đoán (DRG). Đây là giải pháp quan trọng giúp kiểm soát chi phí hiệu quả hơn, đồng thời tạo động lực nâng cao chất lượng điều trị. Công tác truyền thông cũng cần được triển khai thiết thực, dễ tiếp cận, góp phần nâng cao nhận thức, giúp người dân sử dụng chính sách BHYT đúng mục đích, đúng quy định.

Vai trò của Bộ Y tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, ban hành và chuẩn hóa phác đồ điều trị, danh mục thuốc, dịch vụ kỹ thuật, bảo đảm thống nhất và nâng cao chất lượng chuyên môn trong toàn hệ thống. Đồng thời, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, gắn trách nhiệm của các cơ sở KCB với việc sử dụng quỹ BHYT an toàn, hiệu quả, phòng ngừa tình trạng lạm dụng, trục lợi quỹ.

Một giải pháp mang tính nền tảng là tiếp tục nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở. Khi tuyến y tế ban đầu đủ mạnh, thực hiện tốt vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu và quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng sẽ góp phần giảm tải cho tuyến trên, đồng thời tiết kiệm chi phí điều trị không cần thiết.

Cùng với đó, sự tham gia chủ động, có trách nhiệm của người dân giữ vai trò hết sức quan trọng. Người tham gia BHYT cần duy trì tham gia liên tục, sử dụng dịch vụ y tế hợp lý, đúng tuyến; nâng cao ý thức phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe, qua đó góp phần giảm áp lực chi phí lên quỹ.

Về lâu dài, bảo đảm an toàn quỹ BHYT cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững hệ thống an sinh xã hội và y tế. Theo đó, tiếp tục hoàn thiện chính sách theo nguyên tắc hài hòa giữa mức đóng và mức hưởng; tăng cường đầu tư cho y tế dự phòng; hiện đại hóa công tác quản trị quỹ theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, với sự phối hợp chặt chẽ giữa BHXH Việt Nam, Bộ Y tế và sự đồng hành của người dân.

Gia tăng chi phí y tế là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, nếu được quản lý hiệu quả bằng các giải pháp đồng bộ, kịp thời, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để nâng cao chất lượng hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân.