Đề xuất hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1

Bộ Tài chính đang xây dựng phương án thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) thành một CTMTQG tổng thể, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực và tăng cường phân cấp cho địa phương.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Đảng ủy Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11/7/2026, Bộ Tài chính đã xây dựng phương án thống nhất 4 CTMTQG thành một chương trình tổng thể.

Bốn chương trình gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Theo phương án, Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ trình Quốc hội ban hành nghị quyết giữ nguyên mục tiêu tổng thể và tổng nguồn lực thực hiện chương trình; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về nội dung, cơ cấu nguồn lực và cơ chế, chính sách thực hiện.

Phương án thống nhất được xây dựng trên nguyên tắc giữ nguyên mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị. Các nội dung được nghiên cứu, sắp xếp theo nhóm vấn đề cần giải quyết, phù hợp với bản chất chính sách và mục tiêu của từng chương trình, không cộng gộp cơ học; đồng thời có giải pháp chuyển tiếp phù hợp, không làm gián đoạn các nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Bộ Tài chính đang xây dựng phương án thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia. (Ảnh minh họa: Nguồn Internet)

Một nội dung đáng chú ý là cơ cấu lại ngân sách nhà nước theo hướng phấn đấu đạt tỷ trọng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Cùng với đó, đầu mối quản lý được thu gọn, gắn với trách nhiệm của từng bộ chủ trì ngành, lĩnh vực trong xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá kết quả theo yêu cầu đầu ra.

Phương án cũng đẩy mạnh phân cấp cho địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Ngày 04/8/2026, trên cơ sở tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, Bộ Tư pháp và tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ số 591/TTr-BTC về hoàn thiện hồ sơ của Chính phủ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các CTMTQG.

Giải ngân vốn vẫn thấp, cần tiếp tục đẩy nhanh

Song song với việc nghiên cứu mô hình quản lý mới, các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để triển khai từng chương trình.

Đến nay, CTMTQG phòng, chống ma túy và CTMTQG tích hợp gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội đã hoàn thành hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện. CTMTQG phát triển văn hóa đã cơ bản hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực và phần lớn văn bản quản lý, hướng dẫn triển khai. Trong khi đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển và CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện văn bản hướng dẫn.

Đối với dự toán ngân sách trung ương năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng thực hiện các CTMTQG, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai.

Theo Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026-2030 còn thấp do phần lớn chương trình đang hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.

Đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026 - 2030 mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, đạt khoảng 0,5% kế hoạch; kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.

Đối với nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026, khoảng 18.232 tỷ đồng được thực hiện kéo dài, trong đó vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng.

Đến cuối tháng 7/2026, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài đã giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán. Bộ Tài chính đánh giá kết quả này tích cực hơn so với những tháng đầu năm, song vẫn cần tiếp tục đẩy nhanh tiến độ để bảo đảm hoàn thành giải ngân trong năm 2026.

Việc giải ngân vốn kéo dài vẫn gặp khó khăn do một số địa phương còn lúng túng trong xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn. Quá trình triển khai dự án cũng gặp vướng mắc trong xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư.

Bên cạnh đó, điều kiện địa hình phức tạp, các dự án chủ yếu triển khai tại vùng sâu, vùng xa, miền núi cùng ảnh hưởng của thời tiết mùa mưa tiếp tục tác động đến tiến độ thi công và giải ngân.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ chủ chương trình phối hợp hoàn thiện phương án xây dựng CTMTQG tổng thể, bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ của từng chương trình và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực.

Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị khẩn trương hoàn thiện văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán ngân sách trung ương năm 2026 để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cũng cần khẩn trương hoàn thành phân bổ, giao dự toán, bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng; đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, tháo gỡ khó khăn, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực và hoàn thành các mục tiêu của các CTMTQG./.