Báo cáo tập trung làm rõ một số nội dung lớn như mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bảo hiểm hưu trí bổ sung, đầu tư quỹ BHXH, quyền kiểm tra của cơ quan BHXH và cải cách thủ tục hành chính.

Báo cáo được xây dựng trên cơ sở Kết luận số 276/KL-UBTVQH16 ngày 28/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Báo cáo thẩm tra sơ bộ số 1040/BC-UBVHXH16 ngày 29/9/2026 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ngày 29/9/2026.

Theo báo cáo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội. Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Chính phủ cho biết đã tiếp thu các nội dung phù hợp và thể hiện trực tiếp bằng quy phạm trong dự thảo Luật; đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ hoặc cơ quan hành pháp, dự thảo được chỉnh lý theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết. Chính phủ đồng thời tiếp tục rà soát sự thống nhất của dự thảo với các chủ trương, định hướng, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các luật có liên quan.

Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, chiều 29/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, các đại biểu đã cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi)

Làm rõ định hướng mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Một trong những nội dung lớn được Chính phủ tập trung giải trình là việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, trong đó có người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.

Theo Chính phủ, những thay đổi của phương thức kinh doanh và việc làm dưới tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách về lao động, việc làm, tiền lương và BHXH. Trong quá trình xây dựng dự án Luật, Chính phủ cũng nhận được kiến nghị của đại biểu Quốc hội, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, một số địa phương và cơ quan thực hiện chính sách BHXH về việc nghiên cứu, bổ sung chính sách đối với các nhóm lao động này.

Trước đó, Chính phủ đề xuất bổ sung định hướng tham gia BHXH bắt buộc đối với “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” theo hướng luật hóa nguyên tắc, đồng thời Luật giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định đối tượng cụ thể trên cơ sở đề xuất của Chính phủ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát, đánh giá cụ thể đối tượng tham gia, mức đóng, tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng, phạm vi chế độ được mở rộng, mức hưởng và lộ trình thực hiện. Chính phủ cũng nghiên cứu tác động của chính sách đối với thu nhập của người lao động, tình hình kinh doanh của các nền tảng, chi phí, giá cả và các yếu tố liên quan.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đề xuất chỉnh lý khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: “Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, các đối tượng khác ngoài nhóm quy định tại khoản 1 Điều này có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp.”.

Theo Chính phủ, cách tiếp cận này vừa thể hiện định hướng mở rộng diện bao phủ BHXH, vừa tạo thêm thời gian để tiếp tục nghiên cứu đồng bộ với các chính sách về kinh doanh, lao động, việc làm, điều kiện lao động, an toàn, vệ sinh lao động, tiền lương, thu nhập và thuế trước khi xác định cụ thể đối tượng, cơ chế tổ chức thực hiện.

Tiếp thu, chỉnh lý nhiều quy định về quỹ và quản lý nhà nước về BHXH

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Chính phủ cho biết Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 không còn quy định người lao động được trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung như Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Trong khi đó, thực tế vẫn có cá nhân đang tham gia trực tiếp vào quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện. Tính đến ngày 10/5/2026, có 111 tài khoản của cá nhân tham gia trực tiếp vào quỹ, trong đó 50 cá nhân tham gia theo cả hai phương thức là thông qua người sử dụng lao động và trực tiếp.

Để xử lý vướng mắc và bảo đảm quyền lợi của những người đang tham gia trực tiếp, Chính phủ tiếp tục đề xuất sửa đổi quy định theo hướng bổ sung các phương thức tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung như quy định trước đây, với việc tạo lập quỹ từ đóng góp của người sử dụng lao động và/hoặc người lao động, đồng thời thống nhất với quy định về nguồn hình thành quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung. Chính phủ cũng cho biết cơ chế quản lý, giám sát hiện hành được thiết kế theo hướng giám sát toàn diện hệ thống quỹ và các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan.

Về danh mục đầu tư quỹ BHXH, Chính phủ tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo hướng dự thảo Luật chỉ quy định nguyên tắc về việc bổ sung hình thức đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại đáp ứng điều kiện; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ BHXH.

Chính phủ cho biết hệ thống quy định hiện hành đã bao gồm các nội dung về nguyên tắc, danh mục, phương thức đầu tư, chiến lược đầu tư dài hạn, phương án đầu tư hằng năm, kiểm soát và quản lý rủi ro, xử lý rủi ro cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Trường hợp được Quốc hội thông qua, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định số 212/2025/NĐ-CP để bảo đảm các yêu cầu đặt ra.

Về trách nhiệm, quyền hạn của các bộ, ngành và cơ quan BHXH, Chính phủ đề xuất cơ bản kế thừa quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, đồng thời chỉnh lý nhiệm vụ của các bộ, ngành phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Dự thảo tiếp tục quy định thành phần đại diện các bộ, ngành tham gia Hội đồng quản lý BHXH; đồng thời sửa đổi trách nhiệm của cơ quan BHXH trong phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về BHXH phù hợp với vị trí pháp lý hiện nay.

Đối với quyền kiểm tra của cơ quan BHXH, sau khi nghiên cứu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đề xuất trước mắt tiếp tục giữ nguyên quyền kiểm tra của cơ quan BHXH tại khoản 5 Điều 17 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 nhằm tránh khoảng trống trách nhiệm. Đồng thời, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành tổng kết việc thực hiện chức năng kiểm tra và kiểm tra chuyên ngành về BHXH để đề xuất sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Tiếp tục cắt giảm thủ tục, hoàn thiện dự thảo Luật

Một nội dung khác được Chính phủ tập trung rà soát là hồ sơ, trình tự, thủ tục và việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Theo báo cáo, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và việc bãi bỏ 27 điều, 11 khoản của Luật hiện hành. Sau khi tiếp tục rà soát, chỉnh sửa, dự thảo Luật hiện bãi bỏ 25 điều và 6 khoản.

Đồng thời, dự thảo được bổ sung quy định về trách nhiệm của người thụ hưởng, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH trong trường hợp nộp, giải quyết hồ sơ hưởng chế độ BHXH chậm so với thời hạn quy định. Chính phủ cũng định hướng tiếp tục cải cách thủ tục hành chính theo hướng cắt giảm thời gian, hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ; đẩy mạnh giao dịch điện tử, phát triển cơ sở dữ liệu và từng bước thay thế, cắt giảm những thành phần hồ sơ mà thông tin đã có trên các cơ sở dữ liệu.

Trên cơ sở tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra sơ bộ, Chính phủ cho biết dự thảo Luật được chỉnh lý theo 7 nhóm nội dung chính. Trong đó, tiếp tục giữ nguyên cơ cấu và các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 về thẩm quyền của bộ trưởng các bộ; giữ quyền kiểm tra, chế độ báo cáo và trách nhiệm phối hợp của cơ quan BHXH; hoàn thiện quy định về thành phần Hội đồng quản lý BHXH; bổ sung trách nhiệm của các chủ thể trong việc nộp và giải quyết hồ sơ hưởng BHXH chậm thời hạn; chỉnh lý quy định về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; sửa đổi quy định về đầu tư quỹ BHXH và bổ sung quy định sửa đổi Điều 139 để bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật.

Chính phủ khẳng định việc tiếp thu, giải trình được thực hiện theo hướng các ý kiến phù hợp được thể hiện trực tiếp trong dự thảo Luật, còn những nội dung thuộc thẩm quyền quy định chi tiết của Chính phủ được giao cho Chính phủ quy định, nhằm bảo đảm tính thống nhất, khả thi và phù hợp với quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH./.