Dự thảo đang được Bộ Y tế lấy ý kiến lần thứ hai đến 8/10. Theo đó, dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung để địa phương làm căn cứ xây dựng chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.

Dự thảo nêu rõ các tiêu chí được hưởng chính sách hỗ trợ. Cụ thể, căn cứ mục tiêu chính sách dân số và thực tiễn, địa phương lựa chọn, quyết định một số nội dung cụ thể để khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ cho cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 02 (hai) con gái dưới 16 tuổi (tại thời điểm đề xuất) nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; trẻ em gái như: như: tôn vinh, biểu dương việc nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; hỗ trợ mua BHYT học sinh; hỗ trợ sữa học đường và các nội dung, hình thức phù hợp khác.

Dự thảo cũng đề xuất khen thưởng các tập thể thực hiện tốt việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Cụ thể, xã có 100% thôn đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước có thể được đề xuất UBND cấp tỉnh khen thưởng một lần, kèm biểu dương và hỗ trợ bằng tiền.

Thực tế, thời gian qua một số địa phương đã triển khai các mô hình tương tự. Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước, khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024, với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng.

Hưng Yên từng biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình có con gái thành đạt, hỗ trợ 5 triệu đồng mỗi gia đình. Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung này vào phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và các chương trình dân số.

Theo Bộ Y tế, những mô hình này bước đầu góp phần thay đổi nhận thức của gia đình và cộng đồng về giá trị của trẻ em gái. Tuy nhiên để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh cần các giải pháp đồng bộ và duy trì trong thời gian dài.

Cục Thống kê ghi nhận tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam là 110,5 bé trai trên 100 bé gái năm 2009, tăng lên 111,5 năm 2019 và ở mức 111,4 năm 2024. Trong khi đó, mức cân bằng tự nhiên là khoảng 106 bé trai trên 100 bé gái. Tình trạng mất cân bằng giới tính tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt tại đồng bằng sông Hồng. Một số địa phương khu vực này ghi nhận tỷ số giới tính lên tới 118 bé trai trên 100 bé gái. Ngược lại, phần lớn tỉnh phía Nam duy trì mức gần cân bằng giới tính khi sinh, khoảng 105 - 108.

Cơ quan thống kê dự báo nếu xu hướng hiện nay kéo dài, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và 1,8 triệu vào năm 2059. Tình trạng này tạo ra những thay đổi về cơ cấu dân số và thị trường hôn nhân, trong đó một bộ phận nam giới gặp khó khăn trong việc tìm bạn đời, kéo theo các hệ lụy như kết hôn muộn hoặc sống độc thân.

Bộ Y tế đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 bé trai trên 100 bé gái vào năm 2030. Chính sách hỗ trợ gia đình có con gái được đặt trong nhóm giải pháp về dân số, bên cạnh các chính sách duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa./.