Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; về phát triển kinh tế - xã hội tại các nghị quyết, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và các nghị quyết của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị; khắc phục một số khoảng trống pháp lý trong các quy định, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo đó, dự thảo luật đã sửa đổi về tên gọi, trách nhiệm của các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân trong tổ chức thực hiện và quản lý nhà nước về BHXH. Đồng thời, sửa đổi một số quy định về chế độ và nội dung đầu tư quỹ BHXH; bãi bỏ quy định hồ sơ, thủ tục hành chính về BHXH do Chính phủ quy định nhằm bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn, đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính.

Dự thảo luật gồm 3 điều: Điều 1: Quy định sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Các điều khoản thay thế, bãi bỏ; Điều 3: Điều khoản thi hành.

Về nội dung chính dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ:

Đối với nội dung sửa đổi, bổ sung về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp: dự thảo luật sửa đổi về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia BHXH bắt buộc quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; Sửa đổi về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang.

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan BHXH và trách nhiệm quản lý nhà nước về BHXH của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp để phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH

Về sửa đổi, hoàn thiện về chế độ, chính sách BHXH, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ:

Về đối tượng tham gia BHXH: Để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách BHXH phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và BHXH.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung: Dự thảo luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật BHXH năm 2024 theo hướng: Cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật BHXH năm 2014.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong triển khai thực hiện như: ủy quyền cho người khác thực hiện BHXH; hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH thông qua tài khoản người thụ hưởng. Bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH, thời gian đóng BHXH tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện.

Về sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ BHXH, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết: Nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ BHXH phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28 và Kết luận 18 ngày 02/04/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số. Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng: quy định về nguyên tắc việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ BHXH.

Về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: Dự thảo luật bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật BHXH và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

Về hiệu lực thi hành: Đề nghị luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/3/2027.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Các quy định của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ: (i) chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm dự thảo Luật tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất trong hệ thống pháp luật; không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong tổ chức thực hiện; (ii) quan tâm việc xây dựng quy định về thủ tục hành chính theo hướng giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ.

Về đối tượng tham gia BHXH: Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất và giải trình của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH.

Tuy nhiên, việc quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc phạm vi tham gia BHXH bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét và thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghiên cứu, bổ sung trong dự thảo Luật quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện. Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai, chưa đạt được sự đồng thuận của đối tượng dự kiến sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc, đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.

Về danh mục đầu tư quỹ BHXH: Ủy ban Văn hóa và Xã hội thấy rằng, Chính phủ cơ bản đã tiếp thu ý kiến Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này và việc sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 1 Điều 122 theo hướng chỉ quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ BHXH; sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 122 theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro là phù hợp.

Các đại biểu tham dự tại Hội trường

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần bổ sung quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong hoạt động đầu tư quỹ, đặc biệt là vai trò của Hội đồng quản lý BHXH, cơ quan BHXH trong việc quyết định và chịu trách nhiệm trước Chính phủ về danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư cụ thể nhằm bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững và hiệu quả của Quỹ theo Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc: “dự thảo Luật chỉ quy định đầu tư quỹ theo các nguyên tắc: (i) an toàn là điều kiện tiên quyết; (ii) bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; (iii) hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; (iv) minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm thực hiện. Tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với định hướng về cải cách chính sách tiền lương và BHXH. Trong thời gian tới trước mắt chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn”.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung: Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ giữ nguyên như quy định tại Luật BHXH hiện hành.

Về Hội đồng quản lý BHXH: Ủy ban Văn hóa và Xã hội đánh giá cao Chính phủ đã tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cơ quan chủ trì thẩm tra và thống nhất với việc dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể thành phần Hội đồng quản lý BHXH, xác định rõ các bộ, ngành có liên quan trực tiếp như quy định hiện hành; tiếp tục giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan BHXH và trách nhiệm của BHXH Việt Nam trong việc tham gia, phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về BHXH trong Luật./.