Người lao động đăng ký hưởng chính sách trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Bình Dương (nguồn: Internet)

Thị trường lao động phục hồi gắn với yêu cầu hỗ trợ các nhóm lao động dễ bị tổn thương

Thị trường lao động Việt Nam trong những tháng cuối năm 2025 và bước sang năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Quy mô lực lượng lao động tiếp tục mở rộng, số người có việc làm tăng lên và thu nhập bình quân của người lao động được cải thiện. Các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng giữ vai trò quan trọng trong việc tạo thêm việc làm, góp phần thúc đẩy tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng vẫn tồn tại những khoảng trống đáng quan tâm. Tỷ lệ lao động phi chính thức còn ở mức cao, phản ánh thực tế một bộ phận lớn người lao động làm việc trong điều kiện thiếu ổn định và chưa được bảo vệ đầy đủ bởi các chế độ an sinh xã hội. Đáng chú ý, nhóm thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể, cho thấy nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực trẻ và tiềm ẩn những hệ lụy xã hội trong dài hạn.

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ cũng tạo ra sự phân hóa giữa các ngành nghề. Trong khi một số lĩnh vực tăng trưởng mạnh về lao động thì những ngành khác lại ghi nhận xu hướng thu hẹp do tái cơ cấu và tối ưu hóa sản xuất. Những biến động này tác động trực tiếp tới người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp hoặc làm việc trong các ngành nghề có tính ổn định kém, khiến họ trở thành nhóm dễ bị tổn thương trước rủi ro mất việc.

Bên cạnh đó, tác động của chuyển đổi số và tự động hóa đang đặt ra yêu cầu mới đối với kỹ năng lao động. Những người lao động không kịp thích ứng với yêu cầu công nghệ mới có nguy cơ bị đào thải khỏi thị trường việc làm. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tạo thêm việc làm mới mà còn phải xây dựng một cơ chế bảo vệ hiệu quả cho người lao động trước các cú sốc của thị trường.

BHTN vì thế trở thành một công cụ quan trọng giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của thất nghiệp, hỗ trợ người lao động duy trì thu nhập trong giai đoạn chuyển tiếp và tạo điều kiện để họ nâng cao kỹ năng, sớm quay trở lại thị trường việc làm. Đây không chỉ là giải pháp an sinh trước mắt mà còn là yếu tố then chốt bảo đảm ổn định xã hội trong quá trình phát triển.

BHTN - công cụ điều tiết thị trường lao động và ổn định an sinh

BHTN ngày càng thể hiện rõ vai trò kép: vừa là chính sách hỗ trợ thu nhập cho người lao động khi mất việc, vừa là công cụ điều tiết thị trường lao động. Hiện nay, số hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp có xu hướng giảm, phản ánh những tín hiệu tích cực của thị trường. Đồng thời, hàng trăm nghìn lượt người lao động được tư vấn việc làm thông qua hệ thống BHTN đã góp phần quan trọng trong việc kết nối cung - cầu lao động.

Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn nằm ở khả năng tái hòa nhập việc làm bền vững. Khoảng cách giữa số người đang hưởng trợ cấp và số người tìm được việc làm thành công cho thấy cần tiếp tục nâng cao hiệu quả của các dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề. Nếu trợ cấp thất nghiệp chỉ dừng lại ở hỗ trợ tài chính mà không gắn chặt với đào tạo và tái bố trí việc làm thì hiệu quả dài hạn của chính sách sẽ bị hạn chế.

Luật Việc làm có hiệu lực từ đầu năm 2026 mở ra khuôn khổ pháp lý mới nhằm tăng cường vai trò của bảo hiểm thất nghiệp. Chính sách được định hướng theo hướng chủ động hơn, chú trọng hỗ trợ học nghề, đào tạo lại và duy trì việc làm. Đây là bước chuyển quan trọng từ hỗ trợ thụ động sang hỗ trợ tích cực, giúp người lao động thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường.

Hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa người lao động và doanh nghiệp. Việc nâng cao chất lượng tư vấn, cá thể hóa dịch vụ hỗ trợ và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong kết nối việc làm sẽ giúp rút ngắn thời gian thất nghiệp và giảm chi phí xã hội. Khi người lao động được tiếp cận thông tin việc làm kịp thời và phù hợp, khả năng tái hòa nhập thị trường sẽ cao hơn, góp phần ổn định an sinh.

BHTN vì vậy không chỉ là chính sách bảo vệ cá nhân mà còn là công cụ quản trị thị trường lao động. Khi được vận hành hiệu quả, chính sách này giúp duy trì sức mua của nền kinh tế, giảm áp lực xã hội và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Phát huy hiệu quả chính sách BHTN hướng tới thị trường lao động bền vững

Để chính sách BHTN thực sự phát huy vai trò là điểm tựa cho lao động dễ tổn thương, việc mở rộng diện bao phủ là yêu cầu cấp thiết. Một bộ phận lớn lao động trong khu vực phi chính thức và doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa tham gia đầy đủ vào hệ thống bảo hiểm. Việc tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ thủ tục và khuyến khích tham gia sẽ góp phần mở rộng mạng lưới an sinh, bảo đảm nhiều người lao động hơn được bảo vệ trước rủi ro thất nghiệp.

Học sinh các trường nghề tìm kiếm cơ hội việc làm tại Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh (nguồn: Internet)

Song song với mở rộng bao phủ, cần nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn và giới thiệu việc làm. Các trung tâm dịch vụ việc làm cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề để xây dựng các chương trình đào tạo sát với nhu cầu thực tế. Việc cá thể hóa lộ trình hỗ trợ cho từng người lao động sẽ giúp họ nhanh chóng tìm được công việc phù hợp.

Gắn kết BHTN với đào tạo kỹ năng nghề là yếu tố then chốt trong bối cảnh chuyển đổi số và tái cơ cấu kinh tế. Các chương trình đào tạo ngắn hạn, đào tạo lại cần tập trung vào những ngành nghề có nhu cầu cao, giúp người lao động chuyển đổi nghề nghiệp trước khi rơi vào thất nghiệp dài hạn. Điều này không chỉ hỗ trợ cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Hiệu quả của chính sách BHTN còn phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan BHXH, hệ thống dịch vụ việc làm và cộng đồng doanh nghiệp. Sự liên thông dữ liệu, chia sẻ thông tin và đồng bộ chính sách sẽ tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ việc làm linh hoạt và hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục hội nhập sâu rộng và thị trường lao động biến động nhanh, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng khẳng định vai trò là một cấu phần quan trọng của hệ thống an sinh xã hội hiện đại. Không chỉ là “phao cứu sinh” tạm thời, chính sách này đang trở thành công cụ tích cực giúp người lao động nâng cao kỹ năng, ổn định cuộc sống và chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường.

Có thể khẳng định rằng, việc phát huy hiệu quả chính sách BHTN không chỉ góp phần bảo vệ người lao động dễ tổn thương mà còn tạo nền tảng cho một thị trường lao động linh hoạt, bền vững và bao trùm. Đây chính là điều kiện quan trọng để bảo đảm phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội trong giai đoạn tới./.