Niềm vui từ chính sách mới

Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, đến hết tháng 3/2026, ước tính cả nước có khoảng 21,66 triệu người tham gia BHXH, tăng 15,04% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, BHXH bắt buộc đạt 19,14 triệu người, BHXH tự nguyện đạt khoảng 2,522 triệu người. Những con số này không chỉ thể hiện nỗ lực của Hệ thống BHXH mà còn cho thấy niềm tin của người dân vào hệ thống an sinh xã hội ngày càng được củng cố, nhất là khi chính sách liên tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền lợi.

Trước đây, BHXH tự nguyện chủ yếu bao gồm hai chế độ dài hạn là hưu trí và tử tuất. Đối với lao động tự do như tiểu thương, thợ thủ công, người làm nghề tự do,… việc tham gia BHXH mang ý nghĩa tích lũy cho tương lai, nhằm bảo đảm cuộc sống khi tuổi già.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia khoảng trống trong BHXH tự nguyện về các chế độ ngắn hạn, đặc biệt là những quyền lợi mang tính “trước mắt” - từng là rào cản khiến nhiều người lao động chưa mặn mà tham gia. Việc bổ sung chế độ thai sản đã góp phần thay đổi nhận thức này, đưa chính sách đến gần hơn với đời sống thực tế.

Luật BHXH năm 2024 quy định, người tham gia BHXH tự nguyện (cả nam và nữ), nếu đã đóng từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con, sẽ được hưởng trợ cấp thai sản với mức 2 triệu đồng cho mỗi con. Dù mức hỗ trợ chưa lớn, song giá trị tinh thần và ý nghĩa chính sách lại rất đáng ghi nhận.

Trong căn nhà nhỏ ở xã Đắk Hà (tỉnh Quảng Ngãi), chị Nguyễn Thị Thảo xúc động khi ôm con trai mới sinh - đứa con thứ ba của gia đình. Niềm vui của chị không chỉ đến từ thiên chức làm mẹ mà còn bởi chị là một trong những được hưởng trợ cấp thai sản từ BHXH tự nguyện ngay sau khi chính sách có hiệu lực.

Là lao động tự do với thu nhập ổn định, chị Thảo đã chủ động tham gia BHXH tự nguyện từ sớm. Quyết định này, theo chị, không chỉ xuất phát từ mong muốn có lương hưu khi về già mà còn là cách để bảo đảm cuộc sống ổn định cho gia đình. “Ba mẹ tôi đều đang hưởng lương hưu, cuộc sống rất an tâm. Tôi cũng mong sau này mình được như vậy. Tham gia BHXH tự nguyện giống như một khoản tiết kiệm dài hạn, nhưng an toàn và bền vững hơn”, chị Thảo chia sẻ.

Không chỉ tham gia cho bản thân, chị còn vận động chồng cùng tham gia. Trong suốt hơn 5 năm, dù có lúc kinh tế khó khăn, hai vợ chồng vẫn duy trì đóng BHXH đều đặn. Đến tháng 7/2025, khi sinh con thứ ba, chị đủ điều kiện nhận trợ cấp thai sản theo quy định mới.

Anh Trần Thanh Hiệp, chồng chị Thảo, bày tỏ: “Khi được thông báo vợ tôi được hưởng trợ cấp, tôi rất bất ngờ. Khoản tiền không lớn, nhưng là sự sẻ chia kịp thời của Nhà nước. Điều đó khiến chúng tôi càng tin tưởng vào chính sách BHXH tự nguyện”.

Là lao động tự do đang tham gia BHXH tự nguyện, anh Nguyễn Văn Đạt (xã Xuân Quang, tỉnh Lào Cai) cho biết, anh bắt đầu tham gia từ năm 2023 với mong muốn có lương hưu, bảo đảm cuộc sống khi về già. “Không ngờ, khi vợ sinh con, tôi còn được nhận thêm trợ cấp thai sản. Số tiền tuy không lớn nhưng rất ý nghĩa, giúp gia đình có thêm động lực chăm lo cho con nhỏ”, anh chia sẻ.

Tương tự, chị Nguyễn Thị Kim Phương, tỉnh Lào Cai cũng không giấu được niềm vui khi là một trong những nhận trợ cấp thai sản từ BHXH tự nguyện. “Đối với phụ nữ, thời gian sinh con luôn nhiều khó khăn. Khoản hỗ trợ này giúp chúng tôi giảm bớt gánh nặng, đồng thời thấy rõ hơn sự quan tâm của chính sách đối với người lao động tự do”, chị nói.

Bước tiến chính sách mang tính đột phá

Từ góc độ chính sách, việc bổ sung chế độ thai sản được đánh giá là một trong những điểm đột phá của Luật BHXH 2024. Đây không chỉ là sự mở rộng về quyền lợi mà còn là sự điều chỉnh mang tính chiến lược, hướng tới mục tiêu bao phủ BHXH toàn dân.

Thực tế cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến BHXH tự nguyện chưa thu hút được đông đảo người tham gia là do thiếu các chế độ ngắn hạn đủ sức hấp dẫn. Khi quyền lợi trước mắt chưa rõ ràng, người lao động, nhất là lao động trẻ thường có xu hướng ưu tiên các nhu cầu thiết yếu hơn.

Việc bổ sung chế độ thai sản đã góp phần lấp đầy khoảng trống này, tạo thêm động lực để người dân tham gia. Không chỉ hỗ trợ phụ nữ khi sinh con, chính sách còn thể hiện tính nhân văn khi mở rộng đối tượng thụ hưởng sang cả lao động nam có vợ sinh con.

Đáng chú ý, theo ông Trần Hải Nam, Phó Cục trưởng Cục Tiền lương và BHXH (Bộ Nội vụ), khoản trợ cấp thai sản này do ngân sách nhà nước bảo đảm, không làm tăng mức đóng của người tham gia. Đây là yếu tố quan trọng, bảo đảm tính hấp dẫn và khả thi của chính sách trong bối cảnh thu nhập của lao động tự do còn nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu bao phủ BHXH toàn dân, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng linh hoạt, đa dạng quyền lợi là yêu cầu tất yếu. Những thay đổi như chế độ thai sản không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn tạo nền tảng để xây dựng niềm tin lâu dài của người dân.

Từ những câu chuyện cụ thể như gia đình chị Thảo, anh Đạt hay chị Phương, có thể thấy chính sách BHXH tự nguyện đang dần đi vào cuộc sống, trở thành điểm tựa vững chắc cho người lao động tự do. Khi chính sách “chạm” đến những nhu cầu thiết thực nhất của người dân, đó cũng là lúc an sinh xã hội được củng cố từ gốc, hướng tới một xã hội công bằng, phát triển và bền vững./.