Sau 14 năm thực hiện Chỉ thị số 17-CT/TW ngày 28/8/2012 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các hội quần chúng, nhận thức và trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên đối với tổ chức và hoạt động của các hội quần chúng ngày càng được nâng lên; công tác quản lý nhà nước, hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật về hội từng bước được hoàn thiện; tổ chức các hội được sắp xếp, kiện toàn, nội dung và phương thức hoạt động từng bước đổi mới, thiết thực hơn. Các hội quần chúng đã phát huy vai trò trong tập hợp, đoàn kết Nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

Tuy nhiên, Chỉ thị cũng chỉ rõ một số hạn chế như việc lãnh đạo, chỉ đạo ở một số nơi chưa thường xuyên, toàn diện; việc thể chế hóa chủ trương của Đảng, hoàn thiện pháp luật về hội còn thiếu đồng bộ; một số hội còn chậm đổi mới phương thức hoạt động, còn biểu hiện hành chính hóa, phụ thuộc vào ngân sách; năng lực tự chủ, huy động nguồn lực xã hội và hiệu quả hoạt động còn hạn chế. Công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước đối với hội có lúc, có việc chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ; việc phân định chức năng, nhiệm vụ giữa một số hội với cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành còn chưa rõ ràng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, Bộ Chính trị khẳng định các hội quần chúng là lực lượng quan trọng trong tập hợp, vận động Nhân dân, kết nối, huy động nguồn lực xã hội, tạo động lực trong các giai tầng xã hội, tham gia xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Để phát huy đầy đủ vị trí, vai trò, trách nhiệm và nguồn lực của các hội quần chúng trong giai đoạn phát triển mới, Chỉ thị đề ra ba nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của các hội quần chúng. Theo đó, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và cán bộ, đảng viên cần nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của các hội trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội; xác định công tác hội quần chúng là nội dung quan trọng của công tác dân vận, góp phần phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Chỉ thị cũng yêu cầu củng cố, kiện toàn tổ chức đảng trong các hội; tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm, nhất là việc lợi dụng danh nghĩa hội để hoạt động trái tôn chỉ, mục đích, ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc. Đồng thời, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong công tác đoàn kết, tập hợp Nhân dân, giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị.

Thứ hai, phát huy vai trò, trách nhiệm của các hội quần chúng trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Chỉ thị yêu cầu hoạt động của các hội phải lấy hội viên, Nhân dân và lợi ích quốc gia - dân tộc làm trung tâm; nâng cao năng lực tự chủ, tự quản, trách nhiệm giải trình và hiệu quả huy động các nguồn lực xã hội phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, văn hóa, nhân đạo, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại Nhân dân. Các hội cần đổi mới phương thức hoạt động, chủ động tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động lớn; tăng cường tư vấn, phản biện chính sách; xây dựng, nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả; làm tốt vai trò tập hợp, đoàn kết, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên và Nhân dân. Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và liên thông cơ sở dữ liệu về tổ chức hội, hội viên; ứng dụng nền tảng số trong quản trị, điều hành và kết nối hội viên nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của các hội.

Thứ ba, tập trung hoàn thiện thể chế, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với các hội quần chúng. Theo đó, tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về hội theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước; phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập hợp, định hướng, phối hợp hoạt động và các hội tự chủ, tự quản theo quy định của pháp luật. Chỉ thị yêu cầu đổi mới cơ chế tài chính theo hướng Nhà nước hỗ trợ trên cơ sở nhiệm vụ được giao và hiệu quả hoạt động; mở rộng cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cung cấp dịch vụ công; xây dựng hệ thống tiêu chí, chỉ số đánh giá hiệu quả hoạt động của các hội; quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ hội có bản lĩnh, phẩm chất, năng lực và kỹ năng quản trị hiện đại; đồng thời tăng cường phối hợp trong quản lý nhà nước, kịp thời chấn chỉnh, sắp xếp, củng cố hoặc giải thể các tổ chức hội hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích hoặc vi phạm pháp luật.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Chính trị yêu cầu các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương tổ chức quán triệt, triển khai Chỉ thị; đưa nội dung lãnh đạo công tác hội quần chúng vào chương trình công tác, chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm; phân công tổ chức, cá nhân phụ trách và định kỳ sơ kết, tổng kết, báo cáo. Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo rà soát, hoàn thiện chính sách, pháp luật về tổ chức và hoạt động của hội; Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo rà soát, sửa đổi, bổ sung pháp luật, hoàn thiện cơ chế tài chính, tăng cường thanh tra, kiểm tra và tạo điều kiện để các hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, đúng pháp luật, thiết thực, hiệu quả. Các ban đảng Trung ương, Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương có trách nhiệm theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện Chỉ thị theo chức năng, nhiệm vụ được giao./.