Nhìn lại chặng đường đã qua, đặc biệt là những kết quả nổi bật trong tổ chức thực hiện chính sách BHYT và bảo đảm quyền lợi khám, chữa bệnh (KCB) cho người tham gia, có thể khẳng định: đó là thành quả của sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, cùng với sự đồng thuận, tin tưởng của Nhân dân; trong đó, Hệ thống BHXH Việt Nam là một trong những cơ quan giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức triển khai, đưa chính sách đi vào cuộc sống.

Nhất quán quan điểm của Đảng, nền tảng chính trị cho chính sách BHYT

Ngay từ sớm, Đảng ta đã xác định rõ vai trò đặc biệt quan trọng của chính sách BHYT trong hệ thống an sinh xã hội. Đây không chỉ là một chính sách xã hội hữu hiệu để thực hiện mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, một trong những yếu tố nền tảng của phát triển con người và đất nước.

Nhiều nghị quyết, chủ trương lớn của Đảng đã đặt chính sách BHYT ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển y tế và an sinh xã hội. Tiêu biểu như Nghị quyết số 21-NQ/TW (năm 2012) của Bộ Chính trị về tăng cường lãnh đạo công tác BHXH, BHYT; Nghị quyết số 68/2013/QH13 (năm 2013) của Quốc hội về đẩy mạnh thực hiện chính sách BHYT, tiến tới BHYT toàn dân; Nghị quyết số 20-NQ/TW (năm 2017) của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân trong tình hình mới.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, hàng loạt văn kiện quan trọng tiếp tục được ban hành, tạo nên khuôn khổ chính sách đồng bộ, toàn diện. Nổi bật là Nghị quyết số 72-NQ/TW (năm 2025) của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân; Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 03/10/2025 của Ban Bí thư về tăng cường thực hiện BHYT toàn dân trong giai đoạn mới (Chỉ thị số 52-CT/TW); cùng với các quyết định, nghị định của Chính phủ hướng dẫn triển khai.

Các văn kiện này đã định hình rõ ba trụ cột lớn của chính sách BHYT trong giai đoạn mới: mở rộng diện bao phủ, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm cân đối quỹ BHYT bền vững. Đây chính là nền tảng chính trị vững chắc, là kim chỉ nam cho các cấp, các ngành trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bao phủ BHYT, bước tiến dài hướng tới mục tiêu toàn dân

Một trong những dấu ấn nổi bật của chính sách BHYT thời gian qua là tỷ lệ bao phủ không ngừng gia tăng, duy trì ổn định qua các năm, từng bước tiệm cận mục tiêu BHYT toàn dân. Từ mức khoảng 60% dân số vào năm 2010, tỷ lệ tham gia BHYT đã tăng lên hơn 76% vào năm 2015, vượt 90% vào năm 2020 và đến nay đạt xấp xỉ 97% dân số. Đặc biệt, đến hết năm 2025, tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,16%, vượt 0,16% theo chỉ tiêu được giao tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và hoàn thành sớm 5 năm so với mục tiêu của Nghị quyết số 42-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII (đến năm 2030, trên 95% dân số tham gia BHYT). Trong 6 tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục tăng lên bao phủ BHYT khoảng 96,91% dân số với hơn 99 triệu người tham gia.

Kết quả này không chỉ đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ bao phủ BHYT cao trong khu vực, mà còn khẳng định tính đúng đắn của chủ trương BHYT toàn dân. Quan trọng hơn, diện bao phủ không chỉ tập trung ở khu vực có quan hệ lao động ổn định mà còn lan tỏa mạnh mẽ tới các nhóm yếu thế như người nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa.

Song song với đó, hệ thống KCB BHYT cũng không ngừng được mở rộng. Năm 2025, cả nước có hơn 13.000 cơ sở y tế ký hợp đồng KCB BHYT, trải rộng từ tuyến Trung ương đến cơ sở. Mạng lưới y tế cơ sở từng bước được củng cố, giúp người dân ở mọi vùng miền đều có thể tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu.

Đằng sau những kết quả đạt được là sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị trong tổ chức thực hiện chính sách BHYT, từ Trung ương đến địa phương. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, ở đó công tác BHYT đạt hiệu quả rõ nét. Việc đưa chỉ tiêu phát triển BHYT vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm, đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện đã tạo chuyển biến tích cực, rõ ràng.

Sự chủ động của các địa phương còn được thể hiện qua việc toàn bộ 34/34 tỉnh, thành phố đã kiện toàn Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách BHXH, BHYT các cấp, xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ, phân công nhiệm vụ cụ thể gắn với từng địa bàn quản lý. Cách làm này đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách ngay từ cơ sở.

Cùng với đó, nhiều địa phương đã linh hoạt ban hành các chính sách hỗ trợ thêm mức đóng BHYT cho người dân; triển khai hiệu quả các mô hình vận động cộng đồng, tặng thẻ BHYT cho người có hoàn cảnh khó khăn. Những giải pháp sáng tạo, phù hợp thực tiễn không chỉ góp phần mở rộng diện bao phủ, mà còn lan tỏa sâu rộng giá trị nhân văn của chính sách BHYT trong đời sống xã hội.

“Lá chắn” tài chính bảo vệ người dân trước rủi ro bệnh tật

Không chỉ mở rộng diện bao phủ, BHYT còn phát huy rõ vai trò là “lá chắn” tài chính, giúp người dân giảm gánh nặng chi phí khi không may ốm đau, bệnh tật.

Trong giai đoạn 2016-2024, quỹ BHYT đã chi trả cho hơn 1,48 tỷ lượt KCB với tổng số tiền hơn 915 nghìn tỷ đồng. Riêng năm 2025, có tới 195,1 triệu lượt KCB BHYT với tổng chi hơn 166 nghìn tỷ đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục tăng mạnh với khoảng 93,749 triệu lượt KCB, tổng số chi cơ sở KCB đề nghị thanh toán là 84.669 tỷ đồng, tăng hơn 8,326 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của Nhân dân.

Đáng chú ý, mỗi năm có hàng nghìn trường hợp bệnh nhân được quỹ BHYT chi trả chi phí điều trị lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng. Trong giai đoạn 2020-2025, có hơn 41.000 trường hợp được chi trả từ 500 triệu đồng đến trên 2 tỷ đồng, với tổng số tiền hơn 33.000 tỷ đồng.

Những con số đó không chỉ phản ánh quy mô tài chính của chính sách, mà còn thể hiện ý nghĩa nhân văn sâu sắc: BHYT đã giúp hàng triệu gia đình vượt qua khó khăn, giữ lại cơ hội sống cho người bệnh, tránh nguy cơ rơi vào nghèo đói do chi phí y tế.

Theo đánh giá, tỷ lệ chi trả trực tiếp từ tiền túi của người dân cho dịch vụ y tế đã giảm mạnh, từ khoảng 60% vào đầu những năm 2000 xuống còn khoảng 40% vào năm 2025. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Đặc biệt, Nhà nước dành sự quan tâm lớn tới các nhóm yếu thế khi hỗ trợ 100% mức đóng BHYT cho người nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi, người có công; hỗ trợ cao cho hộ cận nghèo và các đối tượng khác. Chính sách này đã tạo điều kiện để hàng chục triệu người dân được tiếp cận dịch vụ y tế một cách bình đẳng.

Một trong những điểm sáng nổi bật trong tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm y tế thời gian qua là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin gắn với chuyển đổi số. Đến nay, người dân có thể sử dụng căn cước công dân gắn chíp, ứng dụng VNeID hoặc VssID khi đi khám, chữa bệnh, từng bước thay thế thẻ BHYT giấy. Hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã xác thực hơn 100,2 triệu thông tin công dân với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đồng thời phục vụ hàng trăm triệu lượt tra cứu thông tin phục vụ công tác khám, chữa bệnh BHYT.

Cùng với đó, các thủ tục, biểu mẫu kê khai tiếp tục được đơn giản hóa theo hướng ngắn gọn, dễ thực hiện. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống đã tiếp nhận hơn 84,4 triệu hồ sơ, trong đó hồ sơ giao dịch điện tử chiếm trên 93% tổng số hồ sơ. Việc phối hợp triển khai sổ sức khỏe điện tử, hồ sơ bệnh án điện tử, khám, chữa bệnh từ xa… cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm thời gian chờ đợi, tạo thuận lợi cho người dân và các cơ sở y tế, hướng tới nền y tế số hiện đại, hiệu quả.

Đồng thời, Hệ thống giám định BHYT được hoàn thiện, giúp kiểm soát chi phí hiệu quả, hạn chế tình trạng lạm dụng, trục lợi quỹ, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia.

Hướng tới mục tiêu BHYT toàn dân bền vững

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, chính sách BHYT đang đứng trước không ít thách thức trong giai đoạn phát triển mới. Nổi bật là xu hướng già hóa dân số diễn ra nhanh, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, đặc biệt đối với các bệnh mạn tính, đòi hỏi quá trình điều trị lâu dài và chi phí lớn. Cùng với đó, sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, tiểu đường… tiếp tục tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế và quỹ BHYT. Trong khi đó, giá dịch vụ y tế và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ y học hiện đại cũng làm chi phí KCB ngày càng tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm cân đối quỹ trong dài hạn.

Theo dự báo của các chuyên gia, chi phí KCB sẽ tiếp tục xu hướng gia tăng trong những năm tới, xuất phát từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân và sự ứng dụng rộng rãi các kỹ thuật tiên tiến. Trong bối cảnh đó, việc duy trì sự bền vững của quỹ BHYT đòi hỏi các giải pháp đồng bộ, từ mở rộng diện bao phủ, tăng nguồn thu, đến kiểm soát chi phí và đổi mới phương thức chi trả.

Để hiện thực hóa mục tiêu BHYT toàn dân theo hướng bền vững, Chỉ thị số 52-CT/TW của Ban Bí thư đã xác định rõ yêu cầu cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm coi chính sách BHYT là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài. Các cấp ủy, chính quyền cần đưa chỉ tiêu bao phủ BHYT vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong tổ chức thực hiện. Việc phát triển người tham gia theo hộ gia đình, nâng mức hỗ trợ cho các nhóm yếu thế như người nghèo, cận nghèo, người khuyết tật cần được chú trọng, nhằm duy trì và mở rộng diện bao phủ một cách vững chắc.

Song song với đó, chính sách, pháp luật về BHYT cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, thống nhất và phù hợp thực tiễn. Cần nghiên cứu điều chỉnh mức đóng tương xứng với việc mở rộng quyền lợi, đồng thời đa dạng hóa các gói BHYT, phát triển bảo hiểm bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân. Việc huy động thêm các nguồn lực xã hội, khuyến khích phát triển các loại hình bảo hiểm sức khỏe cũng là giải pháp quan trọng để bảo đảm cân đối quỹ.

Đặc biệt, cần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về ý nghĩa, vai trò của BHYT, để mỗi người dân nhận thức rõ đây không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và cộng đồng. Trong tiến trình xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện, chính sách BHYT tiếp tục khẳng định là trụ cột quan trọng, góp phần bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của Nhân dân, hướng tới mục tiêu phát triển công bằng, tiến bộ và nhân văn, không ai bị bỏ lại phía sau./.