Ngày 20/7/2026, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức Tọa đàm "BHTN trong ứng phó khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai: Công cụ ổn định việc làm" với sự tham gia của ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ); ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động - việc làm và nhà báo Hoàng Việt, Trưởng Ban Dân sinh, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy. Tại tọa đàm, các chuyên gia đã phân tích những điểm mới của Luật Việc làm năm 2025, bài học từ thực tiễn triển khai chính sách BHTN cũng như các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động.

Tọa đàm “BHTN trong ứng phó khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai: Công cụ ổn định việc làm”.

Phát huy vai trò của chính sách BHTN

Sau gần hai thập kỷ triển khai, chính sách BHTN đã từng bước khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Không chỉ hỗ trợ người lao động có nguồn thu nhập trong thời gian thất nghiệp, chính sách còn tạo điều kiện để người lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm, học nghề nhằm sớm quay trở lại thị trường lao động; đồng thời góp phần chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và ổn định thị trường lao động. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là những tác động sâu rộng của đại dịch COVID-19, cho thấy chính sách BHTN cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chủ động, linh hoạt hơn để có thể ứng phó hiệu quả với các cú sốc từ bên ngoài.

Theo ông Trần Tuấn Tú, đại dịch COVID-19 là phép thử lớn đối với hệ thống an sinh xã hội nói chung và chính sách BHTN nói riêng. Trong bối cảnh hàng triệu lao động bị gián đoạn việc làm, giảm thu nhập hoặc mất việc, Quỹ BHTN đã trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ cả người lao động và người sử dụng lao động vượt qua giai đoạn đặc biệt khó khăn.

Thực hiện Nghị quyết số 116/NQ-CP ngày 24/9/2021 của Chính phủ về chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19 từ Quỹ BHTN, khoảng 41.000 tỷ đồng từ Quỹ BHTN đã được sử dụng để hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động. Trong đó, trên 32.000 tỷ đồng được chi trực tiếp cho hơn 13 triệu người lao động; đồng thời giảm mức đóng BHTN từ 1% xuống 0% trong thời gian 12 tháng cho hơn 346.000 đơn vị sử dụng lao động, với tổng số tiền khoảng 9.200 tỷ đồng. Đây là gói hỗ trợ có quy mô lớn chưa từng có từ Quỹ BHTN, góp phần giúp hàng triệu người lao động ổn định cuộc sống, tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì sản xuất, kinh doanh và từng bước phục hồi sau đại dịch.

Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 116/NQ-CP cũng bộc lộ những khoảng trống của pháp luật. Theo ông Trần Tuấn Tú, Luật Việc làm năm 2013 chưa có quy định về cơ chế sử dụng Quỹ BHTN trong các tình huống khẩn cấp như khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh hoặc thiên tai. Vì vậy, việc triển khai các chính sách hỗ trợ trong giai đoạn COVID-19 phải thực hiện thông qua cơ chế đặc thù do cấp có thẩm quyền quyết định.

Từ thực tiễn đó, Luật Việc làm năm 2025 đã bổ sung quy định tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ quyết định các biện pháp hỗ trợ từ Quỹ BHTN khi xảy ra khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh, thiên tai hoặc các tình huống bất khả kháng theo quy định của pháp luật. Quy định mới góp phần nâng cao tính chủ động của chính sách, giúp Quỹ BHTN có thể phát huy hiệu quả trong hỗ trợ người lao động, người sử dụng lao động và ổn định thị trường lao động ngay khi xuất hiện những biến động lớn.

Nhà báo Hoàng Việt cho rằng điểm mới của Luật Việc làm năm 2025 không chỉ nằm ở việc bổ sung một số cơ chế, chính sách mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy xây dựng chính sách BHTN. Nếu trước đây BHTN chủ yếu được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ người lao động sau khi mất việc làm thì nay đã được mở rộng theo hướng phòng ngừa rủi ro, duy trì việc làm và nâng cao khả năng thích ứng của cả người lao động lẫn doanh nghiệp trước những biến động của nền kinh tế. Theo các chuyên gia, đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang hướng tới, khi BHTN không chỉ là "điểm tựa" của người lao động lúc mất việc mà còn trở thành công cụ quan trọng góp phần điều tiết, ổn định thị trường lao động và tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế.

Mở rộng chính sách để duy trì việc làm cho người lao động

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Việc làm năm 2025 là tăng cường các chính sách mang tính phòng ngừa thất nghiệp, hỗ trợ người lao động duy trì việc làm thay vì chỉ tập trung giải quyết chế độ khi người lao động đã mất việc.

Theo ông Trần Tuấn Tú, Luật đã bổ sung chính sách hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề nhằm duy trì việc làm cho người lao động. Trên cơ sở quy định của Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 374/2025/NĐ-CP quy định cụ thể về điều kiện, mức hỗ trợ và thời gian hỗ trợ. Theo đó, mức hỗ trợ tối đa là 01 triệu đồng/người/tháng, thời gian hỗ trợ theo thời gian đào tạo thực tế nhưng không quá 06 tháng.

Quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo điều kiện để người lao động thích ứng với yêu cầu mới của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ. Đây cũng là giải pháp góp phần hạn chế tình trạng cắt giảm lao động khi doanh nghiệp gặp khó khăn, qua đó giảm nguy cơ phát sinh thất nghiệp.

Theo chuyên gia Lê Quang Trung, đầu tư cho đào tạo kỹ năng chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng thích ứng của người lao động. Chính sách BHTN vì vậy không chỉ hỗ trợ người lao động sau khi mất việc mà còn hướng tới mục tiêu giữ người lao động ở lại doanh nghiệp, giảm thiểu tác động tiêu cực đối với thị trường lao động và xã hội. Để các chính sách này phát huy hiệu quả, hoạt động đào tạo cần gắn chặt với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế; đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Trung tâm Dịch vụ việc làm và doanh nghiệp nhằm bảo đảm người lao động được trang bị đúng kỹ năng mà thị trường đang cần.

Bên cạnh đó, Luật Việc làm năm 2025 cũng mở rộng đối tượng tham gia BHTN đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, góp phần mở rộng diện bao phủ của chính sách. Theo các chuyên gia, việc mở rộng đối tượng tham gia không chỉ giúp ngày càng nhiều người lao động được thụ hưởng chính sách khi gặp rủi ro về việc làm mà còn tăng tính chia sẻ giữa những người tham gia, tạo nền tảng để Quỹ BHTN phát triển an toàn, bền vững.

Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách trong bối cảnh mới

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy chính sách BHTN đang từng bước phát huy hiệu quả không chỉ trong việc hỗ trợ người lao động khi mất việc làm mà còn góp phần ổn định thị trường lao động, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất và bảo đảm an sinh xã hội. Theo BHXH Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống đã tiếp nhận 332.629 quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp để tổ chức chi trả và 7.975 quyết định hưởng hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Cùng với đó, tổng số tiền chi trả các chế độ BHXH, BHTN đạt khoảng 181.736 tỷ đồng, góp phần bảo đảm kịp thời quyền lợi của người tham gia, thụ hưởng chính sách và hỗ trợ người lao động ổn định cuộc sống.

Ở góc độ thị trường lao động, ông Trần Tuấn Tú cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống Trung tâm Dịch vụ việc làm trên cả nước đã tư vấn, giới thiệu việc làm cho trên 1,2 triệu lượt người, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Số người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp khoảng 420.000 người, giảm khoảng 2%; số người có quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp khoảng 380.000 người, giảm gần 1% so với cùng kỳ năm 2025. Theo ông, những kết quả này phản ánh thị trường lao động tiếp tục duy trì xu hướng phục hồi và phát triển ổn định, khả năng hấp thụ lao động từng bước được cải thiện và chưa xuất hiện tình trạng cắt giảm lao động trên diện rộng như giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19.

Theo các chuyên gia, những kết quả trên là cơ sở quan trọng để khẳng định những điều chỉnh của Luật Việc làm năm 2025 là phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, để chính sách BHTN thực sự trở thành công cụ chủ động trong quản trị thị trường lao động, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện, bảo đảm Quỹ BHTN được quản lý an toàn, sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả lâu dài.

Theo ông Trần Tuấn Tú, chính sách BHTN được xây dựng trên nguyên tắc đóng - hưởng, chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về BHTN trong Luật Việc làm năm 2025 đều được nghiên cứu trên cơ sở đánh giá khả năng cân đối Quỹ BHTN trong dài hạn, bảo đảm an toàn Quỹ, quyền lợi của người tham gia và tính bền vững của chính sách.

Liên quan đến đề xuất thành lập quỹ dự phòng riêng trong Quỹ BHTN để ứng phó với khủng hoảng, dịch bệnh hoặc thiên tai, ông Trần Tuấn Tú cho rằng chưa cần thiết phải tách riêng một quỹ độc lập. Theo quy định của Luật Việc làm năm 2025, khi phát sinh các tình huống bất khả kháng theo quy định của pháp luật, Chính phủ có cơ sở pháp lý để quyết định các biện pháp hỗ trợ phù hợp từ Quỹ BHTN. Điều quan trọng là việc quản lý, sử dụng Quỹ phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch và không ảnh hưởng đến khả năng chi trả các chế độ BHTN trong dài hạn. Theo ông, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cần tiếp tục nâng cao năng lực dự báo và phân tích thị trường lao động. Khi có hệ thống thông tin đầy đủ, chính xác và cập nhật, cơ quan quản lý sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng chính sách, triển khai các giải pháp hỗ trợ cũng như điều tiết thị trường lao động trước những biến động của nền kinh tế.

Nhấn mạnh hiệu quả của chính sách BHTN không nên chỉ được đánh giá thông qua số người hưởng trợ cấp thất nghiệp ông Lê Quang Trung cho rằng, quan trọng hơn là số người được hỗ trợ tìm kiếm việc làm mới, duy trì việc làm hoặc nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động. Theo ông, cùng với việc giải quyết chế độ trợ cấp thất nghiệp, cần tiếp tục tăng cường các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm, kết nối cung - cầu lao động, hỗ trợ học nghề và đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề. Đây mới là những giải pháp mang tính bền vững, giúp người lao động nâng cao năng lực thích ứng trước sự thay đổi của thị trường lao động, đồng thời giảm thời gian thất nghiệp và hạn chế nguy cơ tái thất nghiệp.

Để các chính sách này phát huy hiệu quả, quá trình đào tạo cần gắn chặt với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế. Việc tăng cường phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Trung tâm Dịch vụ việc làm và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm người lao động được trang bị đúng kỹ năng mà thị trường lao động đang cần.

Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức thực hiện chính sách BHTN. Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu về lao động, việc làm và BHTN; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, hạn chế tình trạng trục lợi chính sách và bảo đảm việc giải quyết các chế độ BHTN kịp thời, đúng đối tượng, đúng quy định.

Những bài học từ đại dịch COVID-19 cũng như những biến động của thị trường lao động trong thời gian qua cho thấy yêu cầu phải tiếp tục đổi mới chính sách BHTN theo hướng chủ động, linh hoạt và thích ứng tốt hơn với các rủi ro phát sinh. Việc Luật Việc làm năm 2025 bổ sung các cơ chế hỗ trợ duy trì việc làm, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề; mở rộng đối tượng tham gia BHTN và hoàn thiện cơ chế ứng phó khi xảy ra khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai không chỉ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người lao động mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp ổn định sản xuất, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế./.