Áp lực gia tăng trong bối cảnh chi phí y tế leo thang

Chính sách BHYT từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những trụ cột quan trọng nhất của hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Khi tỷ lệ người dân tham gia ngày càng lớn, mục tiêu của BHYT không còn đơn thuần là mở rộng số lượng, mà đã chuyển dịch mạnh mẽ sang chiều sâu nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm quyền lợi tối đa và mang lại sự hài lòng cho người thụ hưởng.

Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta không khỏi tự hào trước những cột mốc ý nghĩa. Năm 2025, Việt Nam đã đạt độ bao phủ BHYT lên tới 95,1% dân số, tiệm cận rất gần với mục tiêu BHYT toàn dân. 6 tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng, đạt khoảng 96,91% dân số với hơn 99 triệu người tham gia.

Sự gia tăng vượt bậc về số người tham gia đồng nghĩa với việc dòng chảy nhân văn của Quỹ BHYT ngày càng lan tỏa rộng khắp. Những con số thống kê dưới đây chính là minh chứng rõ nét nhất cho vai trò hộ mệnh của chiếc thẻ BHYT đối với sức khỏe Nhân dân. Giai đoạn 2016 - 2024, Quỹ BHYT đã đồng hành và chi trả cho hơn 1,48 tỷ lượt khám, chữa bệnh (KCB) với tổng số tiền khổng lồ lên đến hơn 915 nghìn tỷ đồng.

Năm 2025, cả nước ghi nhận tới 195,1 triệu lượt KCB BHYT với tổng chi vượt mốc 166 nghìn tỷ đồng. 6 tháng đầu năm 2026, số lượt KCB tiếp tục tăng mạnh, đạt khoảng 93,749 triệu lượt, tổng số chi do các cơ sở KCB đề nghị thanh toán đã lên tới 84.669 tỷ đồng (tăng hơn 8.326 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025).

Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu đó là áp lực ngày càng lớn đối với Quỹ BHYT. Số lượt KCB gia tăng nhanh chóng, trong khi chi phí bình quân trên mỗi lượt điều trị cũng có xu hướng tăng mạnh (khoảng 6,5%). Nguyên nhân đến từ nhiều phía: quyền lợi của người tham gia BHYT ngày càng được mở rộng, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, mô hình bệnh tật chuyển dịch sang các bệnh không lây nhiễm, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao; cùng với đó là sự phát triển của khoa học y học với nhiều kỹ thuật hiện đại, thuốc mới, vật tư y tế tiên tiến nhưng chi phí cao.

Trong khi đó, mức đóng BHYT vẫn được điều chỉnh thận trọng theo mức lương cơ sở nhằm bảo đảm cân đối với khả năng chi trả của người dân và doanh nghiệp. Điều này tạo ra một áp lực không nhỏ đối với việc cân đối thu - chi của Quỹ BHYT. Bài toán đặt ra là làm sao vừa bảo đảm quyền lợi ngày càng cao của người tham gia, vừa duy trì được sự ổn định, bền vững của Quỹ BHYT trong dài hạn. Đây là thách thức mang tính cấu trúc, đòi hỏi cách giải pháp tổng thể, đồng bộ, dài hạn, không chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật mà còn cần sự thay đổi về nhận thức và trách nhiệm của toàn xã hội.

Kỷ luật tài chính - Nền tảng vững chắc bảo vệ quyền lợi người bệnh

Một trong những giải pháp mang tính then chốt hiện nay là tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính trong quản lý và sử dụng Quỹ BHYT. Thực tiễn cho thấy, nếu nguồn lực không được kiểm soát chặt chẽ, tình trạng lạm dụng, trục lợi quỹ có thể xảy ra, làm suy giảm khả năng chi trả và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người bệnh.

Do đó, việc siết chặt quản lý không phải nhằm hạn chế quyền lợi, mà chính là để bảo vệ quyền lợi ấy một cách bền vững. Khi từng đồng quỹ được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng, hiệu quả chi trả sẽ được nâng cao, qua đó bảo đảm công bằng và ổn định lâu dài cho hệ thống.

Thời gian qua, hành lang pháp lý về BHYT tiếp tục được hoàn thiện, tạo nền tảng vững chắc cho công tác quản lý nguồn quỹ BHYT. Các Nghị quyết của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong sử dụng các nguồn lực công, trong đó có các Quỹ BHXH, BHYT. Hệ thống luật pháp cũng không ngừng được hoàn thiện với sự ra đời của Luật sửa đổi một số điều của Luật BHYT số 51/2024/QH15 và Luật BHXH số 41/2024/QH15, tạo nên một hành lang pháp lý vững chắc, bảo vệ tối đa lợi ích của người dân.

Đặc biệt, ngày 01/3/2025 BHXH Việt Nam chính thức trở thành đơn vị đặc thù thuộc Bộ Tài chính. Việc sắp xếp bộ máy mang tầm vĩ mô này đã khẳng định tư duy đổi mới của Đảng và Nhà nước trong việc liên thông, gắn kết chặt chẽ giữa chính sách an sinh xã hội với chính sách tài khóa, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với các quỹ tài chính. Theo cách tiếp cận này, Quỹ BHYT được xác định là một cấu phần quan trọng của hệ thống tài chính công, vừa bảo đảm chi trả quyền lợi KCB cho người tham gia, vừa quản lý Quỹ chặt chẽ, hiệu quả, an toàn và bền vững trong dài hạn, qua đó góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với chính sách BHYT.

Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra được đẩy mạnh theo hướng chủ động, có trọng tâm, trọng điểm. Những hành vi như lập khống hồ sơ, kê đơn không hợp lý, chỉ định dịch vụ vượt mức cần thiết… từng bước được phát hiện và xử lý. Đây là những biện pháp cần thiết nhằm ngăn chặn thất thoát, bảo vệ nguồn lực chung của xã hội.

Điều quan trọng cần khẳng định là quản lý chặt chẽ không đồng nghĩa với thu hẹp quyền lợi, mà chính là tạo điều kiện để quyền lợi đó được duy trì ổn định, lâu dài, nhất là đối với những trường hợp bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo cần chi phí điều trị lớn.

Những cuộc hồi sinh kỳ diệu nhờ nguồn quỹ BHYT

Nhìn vào thực tế chi trả của Quỹ BHYT, có thể thấy rõ ý nghĩa nhân văn sâu sắc của chính sách này. Nhiều trường hợp bệnh nhân được quỹ chi trả hàng tỷ đồng chi phí điều trị những con số vượt xa khả năng của phần lớn gia đình.

Đó là những bệnh nhân mắc bệnh hiếm, bệnh mãn tính, những trẻ em phải điều trị dài ngày với chi phí rất lớn. Nếu không có BHYT, nhiều gia đình có thể rơi vào cảnh kiệt quệ, thậm chí phải từ bỏ cơ hội điều trị. Nhưng với sự hỗ trợ của Quỹ BHYT, cơ hội sống được giữ lại, hy vọng được thắp lên.

Hãy nhìn vào những câu chuyện đầy lay động từ khát vọng sống của chàng trai đất Mũi. Một bệnh nhân trẻ sinh năm 2000, ngụ tại xã Châu Thới, tỉnh Cà Mau (mang mã thẻ BHYT BT29595212XXXXX) mắc bệnh “thiếu yếu tố VIII di truyền” (Hemophilia – bệnh máu khó đông). Suốt hành trình dài đằng đẵng chiến đấu với bệnh tật, Quỹ BHYT đã đồng hành và chi trả số tiền kỷ lục lên tới gần 6,7 tỷ đồng. Số tiền ấy không chỉ mua được thuốc, được máu, mà đã mua lại cả tương lai, cả cuộc đời của một chàng trai đang tuổi thanh xuân phơi phới.

Quỹ BHYT cũng đã dang rộng vòng tay che chở cho hai thiên thần nhỏ phải đối mặt với nỗi đau bệnh tật từ quá sớm. Đó là bé sinh năm 2020 tại xã Ý Yên, tỉnh Ninh Bình (mã thẻ TE13636227XXXXX) mắc “bệnh tích luỹ glycogen; Cúm do virus đã được định danh” và bé sinh năm 2021 tại xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội (mã thẻ TE10101318XXXXX) với chẩn đoán “bệnh tích luỹ glycogen; Viêm phổi khác...”. Cả hai em đã được Quỹ BHYT chi trả trên 3,3 tỷ đồng cho mỗi trường hợp.

Những con số ấy không chỉ phản ánh vai trò tài chính quan trọng của Quỹ BHYT, mà còn thể hiện rõ tinh thần tương thân, tương ái của xã hội. Mỗi người đóng góp một phần nhỏ, nhưng khi gặp rủi ro, lại có thể nhận được sự hỗ trợ lớn từ cộng đồng. Đó chính là bản chất nhân văn của chính sách BHYT. Quỹ BHYT đã biến những điều tưởng chừng như không thể thành có thể, dệt nên những câu chuyện cổ tích giữa đời thường, trả lại nụ cười trên môi trẻ thơ và mang lại niềm hạnh phúc vỡ òa cho biết bao thế hệ gia đình.

Không chỉ trong điều kiện bình thường, vai trò của BHYT còn được khẳng định rõ nét trong những thời điểm khó khăn như thiên tai. Năm 2025, khi bão lũ gây thiệt hại nặng nề tại nhiều địa phương, hệ thống BHXH đã chủ động, linh hoạt triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp, không để bất kỳ người dân nào bị gián đoạn quyền lợi KCB như gia hạn thẻ BHYT. Đồng thời, cấp thuốc dài ngày áp dụng cho các bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, giúp họ yên tâm điều trị tại nhà hoặc nơi sơ tán mà không phải di chuyển nguy hiểm. Bố trí cán bộ thường trực túc trực 24/7 tại các cơ sở y tế vùng rốn lũ, sẵn sàng tiếp nhận, xử lý thủ tục nhanh nhất cho người dân.

Những giải pháp linh hoạt, kịp thời này đã góp phần bảo đảm an sinh, củng cố niềm tin của người dân vào chính sách BHYT.

Nâng cao hiệu quả quản lý Quỹ BHYT trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen, việc giữ vững an toàn Quỹ BHYT không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm quyền lợi chăm sóc sức khỏe của nhân dân, góp phần ổn định kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo các chuyên gia, thực tiễn cho thấy, đổi mới và hiện đại hóa phương thức quản lý Quỹ BHYT là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn phát triển mới. Việc gắn sử dụng Quỹ hiệu quả với nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cần được xác định là giải pháp trọng tâm, nhằm bảo đảm sự cân đối và bền vững trong dài hạn. Quỹ BHYT, suy cho cùng, không chỉ là những con số thu - chi, mà còn là thước đo niềm tin của người dân đối với chính sách an sinh. Khi niềm tin được củng cố, chính sách sẽ lan tỏa sâu rộng, thu hút sự tham gia của toàn xã hội.

Để đạt được mục tiêu đó, cần coi ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu là trụ cột trong quản lý, giám định và sử dụng Quỹ BHYT. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách như xây dựng gói dịch vụ y tế cơ bản, phát triển BHYT nâng cao, chuẩn hóa phác đồ điều trị đối với một số bệnh phổ biến, liên thông kết quả cận lâm sàng giữa các cơ sở khám, chữa bệnh. Cùng với đó là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cơ sở y tế và người tham gia trong việc sử dụng Quỹ tiết kiệm, hiệu quả, đúng quy định, bởi đây là quỹ chung của cộng đồng, được hình thành từ sự đóng góp của toàn xã hội.

Quản lý và sử dụng hiệu quả Quỹ BHYT chính là chìa khóa để bảo đảm quyền lợi người bệnh một cách bền vững, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của chính sách BHYT trong hệ thống an sinh xã hội. Đây cũng là “đòn bẩy an sinh” quan trọng, góp phần giữ vững ổn định kinh tế - xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân trong giai đoạn phát triển mới./.