Thuốc chiếm tỷ trọng lớn trong chi khám, chữa bệnh BHYT

Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), trong nhiều năm qua, thuốc luôn là cấu phần quan trọng và chiếm tỷ lệ lớn trong tổng chi phí khám, chữa bệnh BHYT. Mặc dù tỷ lệ chi thuốc trong tổng chi quỹ BHYT có xu hướng giảm dần qua các năm, song đây vẫn là khoản chi lớn nhất từ quỹ.

Cụ thể, năm 2022, tổng chi quỹ BHYT cho thuốc đạt 40,01 nghìn tỷ đồng, chiếm 33,41% tổng chi khám chữa bệnh. Sang năm 2023, con số này tăng lên 45,841 nghìn tỷ đồng, chiếm 32,82%. Đến năm 2024, chi phí thuốc tiếp tục tăng lên 50,784 nghìn tỷ đồng, dù tỷ trọng giảm xuống còn 31,22%.

Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)

Những số liệu này cho thấy nhu cầu sử dụng thuốc trong điều trị vẫn không ngừng gia tăng, kéo theo áp lực lớn về tài chính đối với quỹ BHYT. Trong bối cảnh đó, việc quản lý danh mục thuốc, điều chỉnh cơ chế thanh toán và cập nhật các thuốc mới phù hợp với thực tiễn điều trị là yêu cầu tất yếu.

Hiện nay, việc thanh toán chi phí thuốc cho người tham gia BHYT được thực hiện theo danh mục và quy định tại Thông tư số 20/2022/TT-BYT của Bộ Y tế ban hành ngày 31/12/2022. Danh mục này bao gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, được chia thành 27 nhóm lớn, cùng với 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu phục vụ chẩn đoán và điều trị.

Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn các thuốc hiện đang được BHYT chi trả vẫn dựa trên danh mục ban hành từ năm 2018 theo Thông tư số 30/2018/TT-BYT, trong đó chỉ bổ sung thêm một số ít thuốc phục vụ điều trị Covid-19. Điều này khiến danh mục thuốc BHYT chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học dược phẩm, đặc biệt là các thuốc phát minh mới trong điều trị bệnh hiểm nghèo.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế cập nhật danh mục thuốc BHYT linh hoạt và khoa học hơn, bảo đảm người bệnh có thể tiếp cận các phương pháp điều trị hiện đại, đồng thời vẫn giữ được sự bền vững của quỹ BHYT.

Mở rộng danh mục thuốc BHYT, cơ hội tiếp cận điều trị tiên tiến

Theo các chuyên gia y tế, việc bổ sung thuốc mới vào danh mục BHYT không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Văn Trường, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết, điều trị ung thư hiện nay là điều trị đa mô thức, tức là kết hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp sinh học, thuốc điều trị đích và ghép tế bào gốc. Những tiến bộ này giúp tăng cơ hội sống cho bệnh nhân nhưng cũng khiến chi phí điều trị tăng lên đáng kể.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Trường, nhiều loại thuốc điều trị ung thư hiện nay, đặc biệt là các thuốc phát minh mới nhập khẩu từ châu Âu, có giá rất cao. Vì vậy, việc Bộ Y tế đề xuất bổ sung các loại thuốc này vào danh mục BHYT là hướng hỗ trợ thiết thực, giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận các phác đồ điều trị tiên tiến.

Ở góc độ quản lý và điều trị bệnh mạn tính, TS.BS Trần Thị Thanh Hóa, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cũng cho rằng việc mở rộng danh mục thuốc BHYT là hết sức cần thiết. Theo bà Trần Thị Thanh Hóa, nhiều thuốc điều trị đích hiện nay có giá rất cao, có loại lên tới khoảng 60 triệu đồng cho một đợt điều trị.

“Nếu không có BHYT, nhiều bệnh nhân nghèo hoặc mắc bệnh hiểm nghèo sẽ rất khó tiếp cận điều trị. Việc đưa các thuốc này vào danh mục BHYT mang lại lợi ích lớn cho người bệnh, đặc biệt là nhóm yếu thế. Càng sớm được bổ sung, cơ hội điều trị của người bệnh càng tăng”, bà Trần Thị Thanh Hóa nhấn mạnh.

Tuy nhiên, bà Trần Thị Thanh Hóa cũng lưu ý rằng việc mở rộng danh mục thuốc BHYT cần đi kèm với cơ chế quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm việc sử dụng thuốc đúng chỉ định, hợp lý và hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực của quỹ.

Dự kiến bổ sung 84 thuốc mới vào danh mục BHYT

Để đáp ứng yêu cầu thực tế từ các cơ sở khám chữa bệnh cũng như nguyện vọng của người dân, Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo sửa đổi Thông tư số 20/2022/TT-BYT nhằm cập nhật danh mục thuốc BHYT.

Theo dự thảo, danh mục thuốc BHYT dự kiến sẽ được bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm mới. Điểm đáng chú ý là dự thảo tập trung vào các nhóm thuốc đặc trị có chi phí cao nhưng hiệu quả điều trị vượt trội.

Trong số 84 thuốc mới dự kiến bổ sung, có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm khoảng 35,7%. Đây là nhóm thuốc phát minh mới, bao gồm thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch. Việc bổ sung các thuốc này có ý nghĩa quan trọng bởi ung thư hiện là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu và cũng là căn bệnh khiến nhiều gia đình rơi vào khó khăn tài chính do chi phí điều trị lớn. Khi được quỹ BHYT chi trả, người bệnh sẽ được san sẻ phần lớn chi phí điều trị, thay vì phải tự chi trả hàng chục triệu đồng cho mỗi chu kỳ điều trị như trước đây.

Bên cạnh nhóm thuốc điều trị ung thư, dự thảo cũng chú trọng đến các bệnh mạn tính và bệnh hiếm. Cụ thể, có 24 thuốc điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh hô hấp và rối loạn tâm thần, chiếm khoảng 29% số thuốc bổ sung. Ngoài ra, 18 thuốc điều trị bệnh hiếm cũng dự kiến được đưa vào danh mục, chiếm khoảng 21,4%.

Cơ cấu này cho thấy định hướng chính sách đang dần chuyển từ việc chỉ tập trung vào điều trị bệnh cấp tính sang tăng cường quản lý bệnh mạn tính lâu dài, giúp người bệnh duy trì sức khỏe ổn định và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế trong tương lai.

Ngoài việc bổ sung thuốc mới, dự thảo thông tư cũng đề xuất sửa đổi điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với 52 loại thuốc đã có trong danh mục hiện hành. Việc mở rộng chỉ định và nâng mức hưởng đối với một số thuốc sẽ giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận điều trị, đồng thời giảm chi phí đồng chi trả. 

Đại diện Bộ Y tế khẳng định việc cập nhật danh mục lần này không chỉ giúp giảm chi tiền túi của người dân mà còn góp phần sử dụng quỹ BHYT hiệu quả hơn thông qua việc áp dụng các phương pháp điều trị trúng đích, rút ngắn thời gian nằm viện. Dự kiến, Thông tư mới sẽ được trình lãnh đạo Bộ Y tế ký ban hành và có hiệu lực trong năm 2026.

Đánh giá công nghệ y tế: Công cụ khoa học trong lựa chọn thuốc BHYT

Việc đưa một loại thuốc mới, đặc biệt là thuốc có giá thành cao, vào danh mục BHYT phải tuân theo những quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm hiệu quả và tính bền vững của quỹ.

Tại Việt Nam, Đánh giá công nghệ y tế (Health Technology Assessment – HTA) đã trở thành công cụ khoa học quan trọng trong quá trình xây dựng danh mục thuốc và xác định phương thức chi trả của quỹ BHYT.

Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế): HTA giúp cơ quan quản lý xác định loại thuốc nào nên được đưa vào danh mục, ở giai đoạn điều trị nào và phạm vi chi trả ra sao để bảo đảm hiệu quả điều trị trong khi vẫn tối ưu hóa chi phí.

HTA không chỉ dừng lại ở việc so sánh giá thuốc mà còn là quá trình đánh giá toàn diện. Quá trình này bao gồm việc phân tích bằng chứng lâm sàng về hiệu quả và độ an toàn của thuốc, đánh giá kinh tế y tế nhằm so sánh chi phí và hiệu quả giữa các phương pháp điều trị, cũng như phân tích tác động ngân sách đối với quỹ BHYT.

Trong đó, phân tích tác động ngân sách (Budget Impact Analysis – BIA) giúp dự báo số tiền mà quỹ BHYT phải chi thêm khi một loại thuốc được đưa vào danh mục, đồng thời tính toán mức chi phí mà người bệnh có thể tiết kiệm được khi được quỹ hỗ trợ.

Hiện nay, thuốc là lĩnh vực được áp dụng HTA sớm và tương đối đầy đủ tại Việt Nam. Bộ Y tế cũng đã ban hành các tài liệu hướng dẫn đánh giá kinh tế dược nhằm chuẩn hóa quy trình đề xuất và cập nhật danh mục thuốc BHYT.

Việc sử dụng các bằng chứng HTA không chỉ giúp bảo đảm tính công bằng và minh bạch trong chính sách y tế mà còn tạo cơ sở khoa học để cơ quan BHXH Việt Nam thương thảo giá thuốc với các nhà sản xuất. Điều này càng trở nên quan trọng khi chi phí thuốc hiện chiếm hơn 30% tổng chi của quỹ BHYT, trong khi tỷ lệ chi tiền túi của người dân cho y tế vẫn còn ở mức cần tiếp tục giảm trong thời gian tới.

Theo các chuyên gia, chính sách BHYT không chỉ là điểm tựa tài chính mà còn giúp người bệnh tiếp cận điều trị kịp thời và hiệu quả. Vì vậy, việc mở rộng danh mục thuốc BHYT là bước đi thận trọng nhưng cần thiết, phù hợp với mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là bổ sung thêm bao nhiêu loại thuốc, mà quan trọng hơn là sử dụng quỹ BHYT như thế nào để mỗi đồng chi ra đều mang lại giá trị thiết thực cho người bệnh.

Khi các chính sách được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học, quản lý chặt chẽ và hướng tới lợi ích của người dân, danh mục thuốc BHYT là minh chứng cho nỗ lực của hệ thống y tế trong việc bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của mọi người dân.

Việc cập nhật danh mục thuốc BHYT tiến tới từng bước giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh, mở rộng cơ hội điều trị và hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân một cách bền vững./.