Theo báo cáo của hai cơ quan soạn thảo, cả hai Luật hiện hành đều đã được triển khai thi hành trong thực tế, qua đó góp phần quan trọng trong việc xây dựng hành lang pháp lý đầy đủ, điều chỉnh các lĩnh vực an sinh xã hội và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các quy định của luật đã phát huy hiệu quả nhất định, tạo cơ sở cho việc mở rộng diện bao phủ BHXH, nâng cao nhận thức xã hội về phòng, chống tác hại của thuốc lá và bảo vệ quyền lợi của người dân.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi sâu sắc, cùng với sự xuất hiện của những vấn đề mới trong thực tiễn, các chính sách hiện hành đã bộc lộ không ít bất cập, hạn chế. Một số quy định không còn phù hợp với yêu cầu phát triển, chưa theo kịp thực tiễn quản lý và đời sống xã hội, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số, biến đổi thị trường lao động và sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đỗ Thị Lan chủ trì buổi làm việc.

Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo khẳng định việc sửa đổi, bổ sung hai Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới.

Luật BHXH số 41/2024/QH15 (gọi tắt là Luật BHXH năm 2024) mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, song bối cảnh xây dựng và thông qua Luật là trước khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Ban Bí thư ban hành các quan điểm, chủ trương lớn về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Trên cơ sở đó, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, dẫn đến sự thay đổi căn bản về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách BHXH, đồng thời chấm dứt mô hình tổ chức chính quyền địa phương có cấp trung gian.

Trong bối cảnh mới, một số quy định của Luật BHXH năm 2024 không còn phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy hiện hành, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Cơ quan soạn thảo cho biết, dự thảo Luật không mở rộng hay thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật BHXH năm 2024, mà giữ nguyên phạm vi điều chỉnh của luật hiện hành, tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách BHXH để phù hợp với sự thay đổi về mô hình tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan có liên quan. Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng, tránh xáo trộn lớn đối với các chế độ, chính sách BHXH đã được Quốc hội thông qua và đi vào triển khai từ ngày 01/7/2025.

Toàn cảnh buổi làm việc.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng tập trung xử lý các nội dung mang tính kỹ thuật, tổ chức như: Điều chỉnh thẩm quyền, trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan BHXH; rà soát các quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm sự thống nhất với các luật mới được ban hành như Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Thanh tra;... Đây được xem là giải pháp nhằm “khớp nối” Luật BHXH với hệ thống pháp luật hiện hành, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện chính sách.

Có thể thấy, việc xác định rõ và giới hạn phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH không chỉ thể hiện sự thận trọng trong lập pháp, mà còn góp phần bảo đảm tính ổn định của chính sách an sinh xã hội, đồng thời đáp ứng yêu cầu cấp thiết về tổ chức bộ máy và quản lý nhà nước trong bối cảnh mới.

Ngoài nội dung sửa đổi Luật BHXH năm 2024, tại buổi làm việc, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự thảo luật này tập trung vào việc "bịt kín" các khoảng trống pháp lý, đặc biệt là đối với thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đồng thời tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá trong cộng đồng./.