Nghị quyết nêu rõ, sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị, công tác người Việt Nam ở nước ngoài đã có nhiều chuyển biến căn bản, toàn diện. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiện có hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, không ngừng lớn mạnh, phát triển, có cuộc sống ngày càng ổn định. Tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao ngày càng tăng, độ tuổi ngày càng trẻ; một số người đã nắm giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị nước sở tại. Đại đa số đồng bào hội nhập tốt, tích cực gìn giữ truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc và hướng về Tổ quốc, đóng góp quan trọng vào tăng cường quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa Việt Nam với các nước, tích cực tham gia sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Chính trị cũng chỉ rõ một số hạn chế như một bộ phận nhỏ người Việt Nam ở nước ngoài còn có định kiến, nhận thức và hành động chưa phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc; địa vị pháp lý, đời sống của cộng đồng ở một số nước còn khó khăn; việc phát huy nguồn lực của cộng đồng phục vụ phát triển đất nước chưa tương xứng với tiềm năng; cơ chế phối hợp liên ngành có lúc, có nơi còn thiếu đồng bộ. Trên cơ sở đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới.

Người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược quan trọng

Nghị quyết xác định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia; là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới; đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.

Công tác người Việt Nam ở nước ngoài có vai trò quan trọng trong triển khai đường lối đối ngoại của Đảng. Đảng, Nhà nước có trách nhiệm chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng, phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn của người Việt Nam ở nước ngoài. Trong giai đoạn mới, công tác này cần nâng tầm tư duy từ vận động, tập hợp, chăm lo lên thành đồng hành, kiến tạo cơ chế, huy động nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sâu hơn trong hành trình hội nhập, xây dựng và phát triển đất nước.

Bộ Chính trị đồng thời nhấn mạnh người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận đặc biệt trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, không phân biệt dân tộc, tôn giáo, xuất thân, địa vị xã hội. Phát huy những điểm tương đồng, mục tiêu chung của người Việt Nam là ý thức dân tộc, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, khát vọng phát triển, chung sức, đồng lòng xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Đảng, Nhà nước trân trọng, cầu thị, lắng nghe các ý kiến đóng góp xây dựng, kể cả những quan điểm khác biệt nhưng không phương hại đến lợi ích quốc gia - dân tộc; đề cao tinh thần hòa hợp dân tộc, xóa bỏ định kiến, gác lại quá khứ, hướng tới tương lai.

Nghị quyết xác định công tác người Việt Nam ở nước ngoài là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, đồng bào ta ở trong và ngoài nước; được tiến hành thường xuyên, liên tục, toàn diện, đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, linh hoạt, phù hợp với pháp luật, phong tục, tập quán của Việt Nam và nước sở tại.

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết đề ra mục tiêu xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có địa vị pháp lý vững chắc, hòa nhập sâu rộng và phát triển ổn định; giữ gìn, lan tỏa truyền thống đoàn kết, bản sắc văn hóa dân tộc, giá trị nhân văn, lịch sử và ngôn ngữ tiếng Việt đến thế hệ trẻ và các thế hệ người Việt mai sau; phát huy vai trò “đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam”, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao sức mạnh mềm và uy tín quốc gia.

Đồng thời, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước, khát vọng cống hiến và tinh thần tự hào dân tộc; phát huy vai trò cầu nối hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với thế giới và là nguồn lực quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu hoàn thiện cơ chế, chính sách đồng bộ, đột phá, tạo môi trường thông thoáng, thuận lợi để kết nối, thu hút và phát huy hiệu quả nguồn lực, trí tuệ của người Việt Nam ở nước ngoài, hình thành mạng lưới hệ sinh thái kết nối bền vững các chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ và thế hệ trẻ người Việt Nam toàn cầu.

Hoàn thiện chính sách, xây dựng cộng đồng đoàn kết, phát huy nguồn lực

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Các cấp ủy, tổ chức đảng tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng; hoàn thiện cơ chế, phương thức lãnh đạo; đổi mới công tác dân vận và đối ngoại Nhân dân; tăng cường nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp và kịp thời giải quyết những tâm tư, nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của người Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, cán bộ, đảng viên, nhất là cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và người đứng đầu; tăng cường theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện.

Một nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài theo hướng đồng bộ, minh bạch, ổn định, kiến tạo, phục vụ. Nghị quyết yêu cầu có cơ chế, chính sách đột phá nhằm thu hút, kết nối và phát huy hiệu quả nguồn lực, nhất là đội ngũ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ và thế hệ trẻ; tạo thuận lợi trong giải quyết các vấn đề về quốc tịch, nhà ở, đầu tư; tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ công liên quan đến công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Nghị quyết cũng hoàn thiện cơ chế để người Việt Nam ở nước ngoài tham gia tích cực, có trách nhiệm vào đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước; trở thành thành viên của một số tổ chức chính trị - xã hội ở trong nước; đóng góp ý kiến xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách; tham gia các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, nâng cao chất lượng nghiên cứu công tác người Việt Nam ở nước ngoài, kịp thời điều chỉnh, bổ sung giải pháp phù hợp với từng giai đoạn; chủ động phòng ngừa, kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn việc lợi dụng chính sách đối với người Việt Nam ở nước ngoài để trục lợi, gây chia rẽ cộng đồng, phá hoại quan hệ hợp tác giữa nước sở tại với Việt Nam, ảnh hưởng đến uy tín và lợi ích quốc gia - dân tộc.

Cùng với hoàn thiện chính sách, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đoàn kết, phát triển và tích cực hướng về quê hương, đất nước. Trong đó, tăng cường phối hợp với chính quyền nước sở tại bảo đảm an ninh, an toàn, tạo điều kiện để cộng đồng có địa vị pháp lý vững chắc, hòa nhập sâu rộng, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; tiếp tục củng cố các hội đoàn, mạng lưới người Việt Nam ở nước ngoài, phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ nòng cốt, nhất là thế hệ trẻ; hỗ trợ các hoạt động hướng về quê hương, đất nước và những trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Công tác đại đoàn kết, hòa hợp dân tộc tiếp tục được đẩy mạnh thông qua đa dạng hóa các hoạt động gắn kết đồng bào với quê hương, đất nước; khuyến khích đồng bào ở nước ngoài tưởng nhớ, tri ân nguồn cội; kiên trì, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, vận động những cá nhân còn định kiến; thúc đẩy giải quyết các vấn đề do lịch sử, hậu quả chiến tranh để lại trên cơ sở pháp luật và đạo lý Việt Nam. Nghị quyết đồng thời chú trọng công tác khen thưởng thực chất, kịp thời tôn vinh, lan tỏa, động viên, khích lệ người Việt Nam ở nước ngoài có đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Công tác bảo hộ công dân tiếp tục được hoàn thiện, nhất là trong các tình huống khẩn cấp; tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho người Việt Nam ở nước ngoài và công dân Việt Nam khi ra nước ngoài. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về an ninh, tương trợ tư pháp, hình sự, dẫn độ, phòng, chống tội phạm, di cư trái phép, mua bán người; phối hợp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân và người Việt Nam ở nước ngoài.

Đặc biệt, Nghị quyết yêu cầu phát huy hiệu quả nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển nhanh, bền vững và bảo vệ Tổ quốc. Trọng tâm là thu hút, kết nối và phát huy đội ngũ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học và nhân tài trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học; có chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc minh bạch, cạnh tranh, trao quyền và bảo đảm điều kiện để tham gia lâu dài hoặc đóng góp linh hoạt từ xa.

Đối với doanh nhân, doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài, Nghị quyết định hướng tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư, sản xuất, kinh doanh, chuyển giao công nghệ, hình thành mạng lưới hợp tác, chuỗi cung ứng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp giữa Việt Nam với thế giới; mở rộng thị trường, thúc đẩy quảng bá hàng hóa, dịch vụ Việt Nam trên trường quốc tế. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục được phát huy vai trò trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; góp phần xây dựng hình ảnh, vị thế quốc gia, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, làm cầu nối hữu nghị giữa Việt Nam và thế giới. Nghị quyết cũng yêu cầu xây dựng, liên thông, vận hành hiệu quả cơ sở dữ liệu về người Việt Nam ở nước ngoài và định kỳ tổ chức các diễn đàn, cơ chế đối thoại để tiếp nhận, phản hồi, phát huy sáng kiến, đề xuất của cộng đồng.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tăng cường thông tin và nâng cao hiệu quả công tác

Nghị quyết xác định việc phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài trong gìn giữ ngôn ngữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường gắn kết với quê hương, đất nước là một nhiệm vụ quan trọng. Theo đó, đổi mới phương thức, tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, giảng dạy và tôn vinh tiếng Việt; vận động chính quyền các nước có đông người Việt Nam ủng hộ việc đưa tiếng Việt vào chương trình giáo dục các cấp; hỗ trợ kinh phí và đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên dạy tiếng Việt trong cộng đồng.

Người Việt Nam ở nước ngoài được phát huy vai trò “đại sứ văn hóa”, “đại sứ hữu nghị” trong giới thiệu, quảng bá đất nước, con người Việt Nam; trọng dụng, tôn vinh nhân tài Việt Nam ở nước ngoài và phát huy vai trò của các trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết đồng thời quan tâm hỗ trợ, giải quyết kịp thời nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt Nam ở nước ngoài, phù hợp với pháp luật, phong tục, tập quán của Việt Nam và nước sở tại.

Đối với thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài, Nghị quyết yêu cầu quan tâm hỗ trợ để thế hệ trẻ gắn bó với quê hương, đất nước; đẩy mạnh giáo dục truyền thống, lịch sử, văn hóa dân tộc, các hoạt động trải nghiệm, về nguồn, học tập, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, tình nguyện và giao lưu Nhân dân. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ số để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài dễ dàng tiếp cận, khai thác và phát huy nguồn tài nguyên tri thức, văn hóa Việt Nam.

Cùng với gìn giữ bản sắc văn hóa, Nghị quyết yêu cầu phát huy vai trò chủ thể của người Việt Nam ở nước ngoài trong công tác thông tin, tuyên truyền. Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để người Việt Nam ở nước ngoài thông tin, tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; quảng bá, lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam giàu bản sắc văn hóa, nghĩa tình, thủy chung, nhân văn, trách nhiệm. Tăng cường chia sẻ thông tin khách quan, chính xác về tình hình phát triển, uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, chính sách, pháp luật và những đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài đối với đất nước; đa dạng hóa phương thức truyền tải thông tin trên nền tảng số.

Để nâng cao hiệu quả công tác, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đủ thẩm quyền, vị thế để chủ trì, điều phối toàn diện công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới. Đồng thời, tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, lĩnh vực, địa bàn; Bộ Ngoại giao là cơ quan đầu mối, tham mưu chiến lược, điều phối, thống nhất quản lý nhà nước; các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trực tiếp triển khai thực hiện. Các ban, bộ, ngành, địa phương phát huy vai trò chủ động, gắn công tác người Việt Nam ở nước ngoài với chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực và địa bàn.

Nghị quyết cũng yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho công tác người Việt Nam ở nước ngoài; bố trí cán bộ, bộ phận chuyên trách làm công tác cộng đồng tại các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, nhất là tại địa bàn có đông người Việt Nam; thường xuyên bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ; chú trọng bố trí kinh phí từ ngân sách nhà nước, đồng thời khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội hợp pháp.

Về tổ chức thực hiện, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, các ban đảng, đơn vị sự nghiệp của Đảng ở Trung ương có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết theo chức năng, nhiệm vụ; thường xuyên đôn đốc, kiểm tra, giám sát. Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo, chỉ đạo rà soát, hoàn thiện pháp luật; Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo khẩn trương thể chế hóa thành cơ chế, chính sách, xây dựng Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết; chỉ đạo Đảng ủy Bộ Ngoại giao theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc thực hiện.

Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì, phối hợp với Đảng ủy Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan tham mưu tổ chức quán triệt, tuyên truyền, giáo dục, phổ biến Nghị quyết. Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu, xây dựng hướng dẫn việc người Việt Nam ở nước ngoài được trở thành thành viên của một số tổ chức chính trị - xã hội ở trong nước; phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài trong xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 thay thế Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26/3/2004; các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, được phổ biến đến chi bộ./.