Kiểm soát thủ tục hành chính ngay từ khâu xây dựng chính sách

Nghị định số 385/2026/NĐ-CP xác định kiểm soát thủ tục hành chính là hoạt động xem xét, đánh giá, theo dõi nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, khả thi của các quy định, đồng thời đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch trong quá trình ban hành và tổ chức thực hiện thủ tục hành chính.

Theo Nghị định, công tác kiểm soát thủ tục hành chính phải được thực hiện ngay từ khi đề xuất chính sách, soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật và duy trì thường xuyên, liên tục trong quá trình tổ chức thực hiện. Các cơ quan có trách nhiệm kịp thời phát hiện, đề xuất bãi bỏ hoặc sửa đổi, bổ sung những thủ tục không phù hợp, phức tạp, gây phiền hà; bảo đảm thủ tục được quy định đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho cá nhân, tổ chức cũng như cơ quan giải quyết.

Đáng chú ý là yêu cầu đánh giá tác động thủ tục hành chính đối với các đề xuất chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật có quy định thủ tục hành chính. Việc đánh giá được thực hiện theo các tiêu chí về sự cần thiết, tính hợp lý, tính hợp hiến, hợp pháp và chi phí tuân thủ. Đồng thời, phải xem xét mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và khả năng thực hiện trên môi trường điện tử.

Đối với những thủ tục có khả năng tạo rào cản gia nhập thị trường, hạn chế cạnh tranh bình đẳng hoặc cản trở đổi mới sáng tạo, việc đánh giá tác động phải xem xét yếu tố bảo đảm cạnh tranh. Những thủ tục có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, môi trường, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc gây thiệt hại lớn đến lợi ích công cộng phải được đánh giá tác động về quản lý rủi ro.

Nghị định cũng quy định việc lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị kiểm soát thủ tục hành chính, đối tượng chịu tác động, cơ quan, hiệp hội nghề nghiệp, tổ chức có liên quan, chuyên gia và nhà khoa học trong quá trình xây dựng văn bản. Cơ quan đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến góp ý theo quy định.

Việc quy định thủ tục hành chính phải bảo đảm đầy đủ các thành phần cơ bản như tên thủ tục, trình tự và cách thức thực hiện, thành phần và số lượng hồ sơ, thời hạn giải quyết, đối tượng thực hiện, cơ quan giải quyết và các yêu cầu liên quan. Đồng thời, phải bảo đảm quyền lựa chọn cách thức thực hiện của cá nhân, tổ chức, ưu tiên thực hiện trên môi trường điện tử và không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Đẩy mạnh công khai, minh bạch và quản lý thủ tục hành chính trên môi trường số

Nghị định số 385/2026/NĐ-CP quy định rõ nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính, trong đó yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, công bằng, liên thông, kịp thời, chính xác và không gây phiền hà. Việc thực hiện thủ tục hành chính phải gắn với nguyên tắc cung cấp thông tin một lần, liên thông điện tử, ưu tiên sử dụng dữ liệu và dịch vụ số.

Đáng chú ý, cá nhân, tổ chức có quyền từ chối thực hiện thủ tục hành chính không đúng quy định pháp luật hoặc không đúng nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền công bố, công khai. Cơ quan thực hiện thủ tục hành chính không được tự đặt ra thủ tục, hồ sơ, giấy tờ ngoài quy định của pháp luật; trường hợp từ chối thực hiện hoặc yêu cầu bổ sung giấy tờ trong thời hạn giải quyết phải nêu rõ lý do bằng văn bản theo quy định.

Nghị định quy định thủ tục hành chính sau khi được ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ phải được công bố. Thông tin phải được công khai đầy đủ, chính xác, kịp thời trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính, tại trụ sở cơ quan trực tiếp tiếp nhận, giải quyết thủ tục và trên các cổng thông tin điện tử theo quy định.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính là nguồn thông tin chính thức, có giá trị pháp lý để làm căn cứ công khai và áp dụng thống nhất thủ tục hành chính trên phạm vi toàn quốc. Các thủ tục hành chính và văn bản quy định về thủ tục hành chính được đăng tải trên cơ sở dữ liệu này có giá trị thi hành và được bảo đảm thi hành. Mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính đăng tải kèm theo thủ tục cũng có giá trị ngang bằng với mẫu do cơ quan thực hiện thủ tục cung cấp trực tiếp.

Để tăng cường ứng dụng công nghệ số, Nghị định quy định xây dựng Nền tảng số về kiểm soát thủ tục hành chính nhằm hỗ trợ hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá, đôn đốc và theo dõi việc quy định, thực hiện thủ tục hành chính. Bộ Tư pháp có trách nhiệm xây dựng, quản lý, duy trì, vận hành, nâng cấp nền tảng; hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương khai thác, sử dụng, kết nối và chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng theo quy định.

Cùng với đó, các cơ quan có trách nhiệm nhập, đăng tải, công khai thủ tục hành chính đã được công bố vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính đúng thời hạn; bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và thống nhất giữa dữ liệu quốc gia, cổng thông tin điện tử của cơ quan, địa phương và thông tin công khai tại nơi tiếp nhận, giải quyết thủ tục.

Nghị định cũng đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Cán bộ, công chức, viên chức phải hướng dẫn đầy đủ, rõ ràng, chính xác; tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức; có thái độ giao tiếp chuẩn mực và chủ động đề xuất cải tiến quy trình. Cơ quan giải quyết thủ tục có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị; hỗ trợ các nhóm đối tượng cần được trợ giúp như người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo, phụ nữ mang thai và người thuộc diện bảo trợ xã hội.

Rà soát, đánh giá thường xuyên để đơn giản hóa thủ tục

Nghị định số 385/2026/NĐ-CP quy định việc rà soát, đánh giá thủ tục hành chính phải dựa trên thông tin, dữ liệu, bằng chứng và kết quả thực tiễn thi hành; bảo đảm khách quan, toàn diện, công khai, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Mức độ hài lòng, khả năng tiếp cận, mức độ thuận lợi và chi phí tuân thủ của cá nhân, tổ chức là những căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả của thủ tục hành chính.

Việc rà soát, đánh giá nhằm phát hiện những khó khăn, vướng mắc, bất cập, chồng chéo, mâu thuẫn hoặc quy định không còn phù hợp với thực tiễn; đánh giá chi phí tuân thủ, gánh nặng hành chính và tác động của thủ tục đối với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, môi trường cạnh tranh và đời sống người dân.

Trên cơ sở kết quả rà soát, cơ quan có thẩm quyền có thể đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế, đơn giản hóa, điện tử hóa, tích hợp, liên thông hoặc bãi bỏ thủ tục hành chính và các quy định liên quan không còn phù hợp. Nghị định cũng hướng đến tăng cường chia sẻ, kết nối, khai thác và tái sử dụng dữ liệu; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, tự động hóa quy trình xử lý và giảm thời gian giải quyết, thành phần hồ sơ, yêu cầu, điều kiện không cần thiết.

Việc rà soát được ưu tiên đối với các thủ tục có số lượng hồ sơ lớn, tần suất thực hiện cao, chi phí tuân thủ lớn, thời gian giải quyết kéo dài, phát sinh nhiều khâu trung gian hoặc có nhiều phản ánh, kiến nghị. Các thủ tục có quy trình phức tạp, chồng chéo, có khả năng tích hợp, liên thông, điện tử hóa hoặc áp dụng phương thức quản lý theo mức độ rủi ro cũng thuộc diện được chú trọng. Đặc biệt, những thủ tục không phát sinh hồ sơ trong 3 năm liên tiếp cũng nằm trong nhóm cần ưu tiên rà soát, đánh giá.

Nghị định giao Bộ, cơ quan ngang bộ rà soát, đánh giá thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm đối với thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của các cấp chính quyền trên địa bàn. Bộ Tư pháp thực hiện rà soát, đánh giá độc lập trong những trường hợp theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc đối với các thủ tục còn rườm rà, khó thực hiện, gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của Nhân dân theo phản ánh, kiến nghị.

Nghị định số 385/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 10/10/2026. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm thi hành; Bộ Tư pháp có trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện.

Kể từ ngày Nghị định có hiệu lực, Nghị định số 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát thủ tục hành chính, Nghị định số 48/2013/NĐ-CP và Nghị định số 92/2017/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính hết hiệu lực thi hành.

Việc triển khai Nghị định góp phần hoàn thiện khuôn khổ kiểm soát thủ tục hành chính theo hướng công khai, minh bạch, đơn giản, thuận tiện, gắn với chuyển đổi số và quản trị dữ liệu; qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chất lượng phục vụ và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính./.