Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh chủ trì Phiên họp; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đồng chủ trì điều hành Phiên họp. Tham dự Phiên họp có các đại biểu thành viên Đoàn giám sát, đại diện các Bộ, ngành, cơ quan liên quan.

Toàn cảnh Phiên họp

Báo cáo tại Phiên họp về tiến độ thực hiện giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH giai đoạn 2021 - 2026”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho biết, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành Nghị quyết số 289/NQ-UBTVQH16 ngày 16/6/2026 thành lập Đoàn giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH giai đoạn 2021-2026”. Đồng thời Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã chỉ đạo Vụ Văn hóa và Xã hội tập hợp, tổng hợp tài liệu, văn bản pháp luật, các báo cáo có liên quan đến nội dung chuyên đề giám sát để phục vụ xây dựng dự thảo Kế hoạch giám sát và các văn bản liên quan (tháng 6/2026); tham mưu xây dựng dự thảo Quyết định thành lập Tổ giúp việc, trình Trưởng Đoàn giám sát xem xét và chỉ đạo.

Trên cơ sở dự thảo Kế hoạch giám sát, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội chủ trì, phối hợp tham mưu xây dựng đồng bộ các dự thảo văn bản phục vụ hoạt động của Đoàn giám sát.

Báo cáo do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ trình bày cũng nêu rõ dự kiến các công việc tiếp tục triển khai của Đoàn giám sát liên quan về một số hoạt động, nhiệm vụ chính của Đoàn; việc phân công nhiệm vụ và tổ chức thực hiện.

Lựa chọn địa bàn, đối tượng giám sát, khảo sát bảo đảm phản ánh toàn diện thực tiễn

Trao đổi tại Phiên họp, các đại biểu đánh giá cao Ủy ban Thường vụ Quốc hội lựa chọn chuyên đề giám sát “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH giai đoạn 2021 - 2026” có ý nghĩa hết sức quan trọng nhằm đánh giá toàn diện kết quả triển khai thực hiện. Qua đó, làm rõ kết quả đạt được, những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân và kiến nghị hoàn thiện chính sách pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Các ý kiến cũng nhận thấy, cơ bản kế hoạch và tổ chức triển khai tại dự thảo Kế hoạch giám sát đã xác định rõ mục tiêu, đối tượng, nội dung và lộ trình thực hiện. Trên cơ sở đó, đề nghị các Bộ, ngành, địa phương chủ động chuẩn bị các báo cáo và thông tin phục vụ hoạt động giám sát.

Nhấn mạnh sự cần thiết của việc tổ chức giám sát, khảo sát tại các địa phương, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc Lê Nhật Thành đề nghị cần có bộ tiêu chí lựa chọn địa phương cụ thể để đảm bảo tính đại diện cho bức tranh chung của cả nước. Theo đó cần lựa chọn các địa phương có tỷ lệ tham gia BHXH ở các mức độ khác nhau: từ những nơi có tỷ lệ cao đến những nơi có tỷ lệ thấp; các địa phương có nhiều doanh nghiệp FDI; các khu vực tập trung đông lao động phi chính thức; hoặc các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Có như vậy, kết quả giám sát mới phản ánh đầy đủ, toàn diện thực trạng BHXH hiện nay.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương phát biểu

Cho ý kiến về việc nghiên cứu, xây dựng đề cương báo cáo, Thứ trưởng Bộ Nôi vụ Nguyễn Mạnh Khương đề nghị cần rà soát các đề cương báo cáo theo hướng bám sát chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cơ quan, đơn vị. Việc xác định rõ trách nhiệm ngay từ khâu xây dựng đề cương sẽ giúp các báo cáo phản ánh đúng phạm vi quản lý nhà nước của từng đơn vị, tránh chồng chéo nội dung trong quá trình tổng hợp. Đối với Đoàn giám sát, cần phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành, địa phương để yêu cầu báo cáo thông tin đầy đủ.

Cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của đề cương báo cáo giám sát, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Trần Thị Kim Nhung đề nghị các cơ quan cần thảo luận kỹ để xây dựng đề cương bao quát, không chồng chéo, tạo thuận lợi cho việc chuẩn bị báo cáo về sau. Bên cạnh đó, đề cương nên có tính mở, gợi ý để các cơ quan chịu sự giám sát có thể chủ động báo cáo thêm những vấn đề nhận thấy cần thiết nhằm cung cấp thông tin toàn diện cho Đoàn giám sát nghiên cứu, tổng hợp.

Về nội dung cụ thể, đại biểu Trần Thị Kim Nhung cho rằng cần đánh giá kỹ công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về BHXH. Đặc biệt cần tìm rõ nguyên nhân tại sao hình thức tuyên truyền đã có nhiều đổi mới nhưng hiệu quả "thẩm thấu" đến các đối tượng cần phát triển tham gia BHXH vẫn chưa cao.

Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh phát biểu

Nêu kiến nghị về lựa chọn đối tượng giám sát, khảo sát, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh cho rằng việc giám sát, khảo sát cần tiến hành đối với cả loại hình khối doanh nghiệp nhà nước và khối doanh nghiệp tư nhân. Bởi hiện vấn đề nợ đọng, tình trạng chậm đóng và trốn đóng BHXH xảy ra nhiều nhất ở khối doanh nghiệp tư nhân. Điều này gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, khiến việc giải quyết các chế độ trở nên rất khó khăn. Do đó cần khảo sát sâu để đưa ra giải pháp khắc phục hiệu quả.

Bên cạnh đó, đối tượng lao động phi truyền thống, lao động công nghệ đang chưa tham gia vào hệ thống BHXH, theo Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh đây cũng là đối tượng cần quan tâm khảo sát về mong muốn, nhu cầu lâu dài. Từ đó tháo gỡ những vướng mắc tại luật hiện hành chưa bao quát hết, nhằm mục tiêu đến năm 2030 đạt tỷ lệ 60% lực lượng lao động tham gia BHXH.

Chuẩn bị kỹ lưỡng để nâng cao chất lượng, hiệu quả chuyên đề giám sát

Tán thành các ý kiến đại biểu nêu, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh trong tổ chức thực hiện, Đoàn giám sát cần bám sát mục đích chính của hoạt động giám sát đã xác định là để đánh giá toàn diện việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH. Từ việc nhìn nhận thực trạng, Đoàn giám sát sẽ đưa ra các khuyến nghị có tầm nhìn xa hơn nhằm hoàn thiện chính sách, kiến tạo sự phát triển trong tương lai.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng tán thành về phương thức làm việc Đoàn giám sát cần tăng cường các hoạt động trao đổi trực tuyến. Giải pháp này giúp tiết kiệm thời gian di chuyển và giảm thiểu ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan chịu sự giám sát.

Phát biểu kết luận Phiên họp, Trưởng đoàn giám sát, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh đây là chuyên đề giám sát có phạm vi rộng, nội dung phức tạp và tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của hàng chục triệu người lao động. Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ đầu có ý nghĩa rất quan trọng, tạo nền tảng để Đoàn giám sát triển khai nhiệm vụ bảo đảm tính khoa học, khách quan, thực chất và hiệu quả.

Về các nội dung cụ thể, Đoàn giám sát cơ bản thống nhất với dự thảo Kế hoạch giám sát, các đề cương báo cáo, phụ lục và dự thảo quyết định thành lập Tổ giúp việc. Đề nghị Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tiếp thu đầy đủ ý kiến phát biểu tại Phiên họp. Sau khi hoàn thiện các văn bản, cần gửi xin ý kiến các Bộ, ngành một lần nữa để đảm bảo đề cương yêu cầu sát với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh yêu cầu các nội dung trong đề cương cần bám sát mục tiêu giám sát đề ra; đề cương càng chi tiết, tập trung vào các nội dung trọng tâm bao nhiêu thì kết quả nhận được sẽ chất lượng bấy nhiêu.

Về tiêu chí lựa chọn địa bàn giám sát, khảo sát, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị cần đảm bảo tính đại diện vùng miền và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Ưu tiên các địa phương có số lượng người tham gia BHXH lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, đồng thời chọn thêm một địa phương khó khăn ở vùng núi hoặc Tây Nguyên để có góc nhìn toàn diện.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu kết luận Phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng phân công Phó Trưởng đoàn Thường trực Đoàn giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trực tiếp chỉ đạo việc tiếp thu, hoàn thiện tài liệu và điều hành các hoạt động thường xuyên của Đoàn giám sát. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội làm đầu mối tham mưu, tổng hợp; phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội để phát huy tối đa tính linh hoạt, lồng ghép nội dung giám sát khi đi công tác tại địa phương.

Về tiến độ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội - Cơ quan Thường trực của Đoàn giám sát khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại đợt 2, Phiên họp tháng 7.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh tin tưởng với sự phối hợp chặt chẽ của Đoàn giám sát và các cơ quan, chuyên đề giám sát sẽ được triển khai nghiêm túc, hiệu quả. Kết quả của chuyên đề giám sát sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện và bảo đảm tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người lao động./.