Ưu tiên nhóm yếu thế, bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe

Theo dự thảo, từ năm 2026, chính sách sẽ được triển khai trước đối với người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và cư dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, xã đảo và đặc khu. Dự thảo chia đối tượng thụ hưởng thành 2 nhóm: Nhóm người lao động thuộc diện điều chỉnh của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động tiếp tục được khám sức khỏe định kỳ theo quy định hiện hành, do người sử dụng lao động chi trả; nhóm còn lại là người dân không thuộc diện này sẽ được ngân sách nhà nước hỗ trợ khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí theo lộ trình.

Người dân đi khám, chữa bệnh tại cơ sơ y tế. (Ảnh minh họa). 

Việc tổ chức khám được thực hiện tại các cơ sở y tế đã được cấp phép hoặc triển khai lưu động tại cơ quan, đơn vị, nhằm tăng khả năng tiếp cận, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Hoạt động chuyên môn tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế, bảo đảm chất lượng và hiệu quả phát hiện sớm bệnh tật. Bộ Y tế cho biết nguồn lực thực hiện dự kiến được huy động từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Trong giai đoạn 2026-2027, ngân sách nhà nước dự kiến chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho toàn bộ nhóm ưu tiên, không phân biệt có hay không có thẻ BHYT. Sau đó, quỹ BHYT sẽ tham gia thanh toán theo phạm vi quyền lợi của người tham gia. Ngoài ra, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách, HĐND cấp tỉnh có thể quyết định mở rộng đối tượng và danh mục dịch vụ khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí trên địa bàn.

Đổi mới cách tiếp cận, đưa dịch vụ y tế đến gần người dân

Một điểm tiến bộ của chính sách là phương thức tổ chức khám được thiết kế linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Việc khám sức khỏe có thể được thực hiện tại các cơ sở y tế đã được cấp phép hoặc tổ chức lưu động tại cơ quan, đơn vị, địa bàn dân cư nhằm tăng khả năng tiếp cận, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Anh Nguyễn Văn Hòa, một tài xế công nghệ ở TP.Hồ Chí Minh rất vui khi được biết về đề xuất, những lao động tự do sẽ được đưa vào diện khám sức khỏe định kỳ miễn phí hằng năm. Anh Hòa chia sẻ, lâu nay, những người làm nghề tự do như anh gần thường không biết đến khai niệm khám sức khỏe định kỳ, thậm chí có mong muốn thì cũng khó có điều kiện để thực hiện việc này. Theo anh Hòa, người lao động tự do thường làm việc không cố định, thu nhập tính theo giờ, nên nếu việc khám chỉ diễn ra trong giờ hành chính hoặc thủ tục đăng ký còn rườm rà thì rất khó tham gia; anh mong muốn, có chính sách khám ngoài giờ hành chính và được tổ chức các điểm khám lưu động ở nơi tập trung đông lao động tự do, hoặc cho đăng ký nhanh qua điện thoại để ai cũng dễ tiếp cận.

Ông Nguyễn Văn Lợi, người dân tỉnh Hưng Yên cũng cho rằng, nên tổ chức khám sức khỏe ở gần nơi bà con sinh sống, như tại xã, phường hoặc qua các đợt khám lưu động, để người dân đỡ phải đi xa, tiết kiệm được thời gian di chuyển và tiền bạc. Ông hy vọng, việc khám sức khỏe sẽ được làm thường xuyên, có hồ sơ theo dõi từng đợt để người dân biết sức khỏe của mình thay đổi thế nào và được theo dõi liên tục. Có như vậy thì mỗi lần khám mới thật sự có ích, giúp chăm sóc sức khỏe cho người dân tốt hơn.

Quỹ BHYT - nền tảng tài chính cho lộ trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân

Theo dự thảo, trong giai đoạn 2026-2027, ngân sách nhà nước sẽ chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí cho nhóm ưu tiên, không phân biệt người có hay không có thẻ BHYT. Sau đó, quỹ BHYT sẽ tham gia thanh toán theo phạm vi quyền lợi của người tham gia. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của BHYT trong việc bảo đảm nguồn lực tài chính cho chăm sóc sức khỏe toàn dân, không chỉ ở khâu điều trị mà cả trong phòng bệnh và sàng lọc.

Theo TS-BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), từ năm 2028, chương trình sẽ mở rộng, hướng tới bao phủ toàn bộ dân số. TS-BS Hà Anh Đức nhấn mạnh, việc lựa chọn nội dung sàng lọc sẽ căn cứ mô hình bệnh tật tại từng địa phương để xây dựng kế hoạch phù hợp, bảo đảm hiệu quả và tránh lãng phí nguồn lực; với nhóm trung niên và người cao tuổi, việc tầm soát sẽ tập trung vào các bệnh phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, gout hoặc bệnh tuyến tiền liệt.

Ngành Y tế ước tính tổng chi phí cho hoạt động khám và sàng lọc miễn phí mỗi năm khoảng 30.000 tỷ đồng. Danh mục khám, xét nghiệm cơ bản đang được xây dựng với chi phí dự kiến khoảng 300.000 đồng/người/năm -  làm cơ sở đảm bảo cân đối chi trả từ quỹ BHYT.

Theo định hướng của Bộ Y tế, Trạm Y tế xã sẽ giữ vai trò nền tảng trong triển khai chính sách. Đây là nơi thực hiện khám chữa bệnh ban đầu, tổ chức khám sức khỏe định kỳ, lập hồ sơ sức khỏe điện tử và theo dõi sức khỏe người dân theo vòng đời. Giai đoạn 2025-2030, ngành Y tế đặt mục tiêu mỗi năm tăng cường ít nhất 1.000 bác sĩ về tuyến xã; phấn đấu đến năm 2027 mỗi Trạm Y tế có từ 4-5 bác sĩ và đến năm 2030 đáp ứng đầy đủ yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Định hướng này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về nâng cao sức khỏe Nhân dân theo hướng toàn diện, kết hợp phòng bệnh và chữa bệnh, lấy y tế cơ sở làm nền tảng. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Nghị quyết số 72-NQ/TW mang tính hành động, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, hướng tới xây dựng hệ thống y tế công bằng, bền vững. Một nội dung trọng tâm là lộ trình miễn viện phí cơ bản cho toàn dân vào năm 2030, thực hiện trên nền tảng BHYT. Nhà nước và quỹ BHYT sẽ chi trả các dịch vụ thiết yếu, giảm gánh nặng chi phí cho người dân; với dịch vụ theo yêu cầu, người bệnh đồng chi trả. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí hằng năm và quản lý sức khỏe suốt đời qua hồ sơ điện tử. Mục tiêu là mọi người dân, không phân biệt thu nhập hay nơi ở, đều được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản mà không phải lo gánh nặng tài chính.

Dự kiến, với khoảng 24 triệu người lao động và gần 20 triệu người thuộc nhóm ưu tiên, năm 2026 có thể đạt khoảng 50% dân số được khám sức khỏe, sàng lọc bệnh./.