Đại biểu Vương Quốc Thắng, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng, đề nghị làm rõ lộ trình mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với lao động trên nền tảng số; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính trên cơ sở dữ liệu số nhưng phải bảo đảm các nguyên tắc cốt lõi của chính sách; đồng thời duy trì quyền kiểm tra của cơ quan BHXH, tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn ngừa vi phạm và tránh chồng chéo trong hoạt động kiểm tra.

Đại biểu Vương Quốc Thắng, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng (Nguồn: quochoi.vn)

Làm rõ lộ trình mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Góp ý về quy định mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các nhóm có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, đại biểu Vương Quốc Thắng đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đề xuất giải pháp mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội đối với lao động công nghệ và lao động tự do.

Tuy nhiên, theo đại biểu, khung pháp lý về lao động, việc làm, tiền lương và cơ chế xác định thu nhập đối với các nhóm lao động này hiện chưa đầy đủ. Dự thảo Luật mới nêu tên nhóm đối tượng nhưng chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện người làm việc trên nền tảng số, mức thu nhập được coi là ổn định, thường xuyên cũng như trách nhiệm đóng góp thay cho người sử dụng lao động.

Việc quy định nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc khi các yếu tố này chưa rõ ràng có thể tạo áp lực tuân thủ lớn, phát sinh tranh chấp và chưa tạo được sự đồng thuận xã hội. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định rõ thời điểm bắt buộc thực hiện từ năm 2028, tạo khoảng thời gian cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý về lao động nền tảng, đồng thời xây dựng, thử nghiệm hệ thống dữ liệu liên thông, chia sẻ giữa cơ quan BHXH, cơ quan thuế và các doanh nghiệp sở hữu nền tảng số.

Đại biểu cũng đề nghị Luật xác định một số nội dung khung làm căn cứ cho việc quy định chi tiết, trong đó có khái niệm người làm việc trên nền tảng số; trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng trong đăng ký, khấu trừ, nộp thay và chia sẻ dữ liệu thu nhập với cơ quan BHXH, cơ quan thuế; lộ trình ưu tiên triển khai trước chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp với mức đóng phù hợp; đồng thời nghiên cứu căn cứ đóng trên thu nhập sau khi trừ chi phí phương tiện, công cụ lao động.

Cắt giảm thủ tục hành chính trên cơ sở dữ liệu số

Đối với phương án cắt giảm thủ tục hành chính trong dự thảo Luật, đại biểu Vương Quốc Thắng cho biết, Chính phủ đề xuất bãi bỏ 25 điều, 6 khoản của Luật BHXH năm 2024 liên quan đến hồ sơ, trình tự, thủ tục để giao Chính phủ quy định chi tiết, tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi số và đơn giản hóa quy trình thực hiện.

Đại biểu đánh giá đây là định hướng đúng đắn, phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số trong giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên, Luật BHXH liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của hàng triệu người dân, người lao động. Vì vậy, việc bãi bỏ các quy định về thủ tục cần được cân nhắc thận trọng, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc làm giảm tính ổn định của chính sách.

Theo đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ và những nguyên tắc phải được quy định trực tiếp trong Luật. Đại biểu cũng ghi nhận việc dự thảo bổ sung trách nhiệm giải trình đối với người lao động nộp hồ sơ chậm và trách nhiệm bồi thường khi người sử dụng lao động, cơ quan BHXH chậm trễ gây thiệt hại. Theo đại biểu, việc đơn giản hóa thủ tục cần đi đôi với xác định rõ trách nhiệm của các bên, bảo đảm quy trình giải quyết thuận lợi hơn nhưng không ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người tham gia và thụ hưởng chính sách.

Giữ quyền kiểm tra của cơ quan BHXH, tránh chồng chéo

Về cơ chế kiểm tra, đại biểu Vương Quốc Thắng đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, chỉnh lý dự thảo theo hướng giữ lại quy định về quyền kiểm tra của cơ quan BHXH và trách nhiệm phối hợp quản lý nhà nước của BHXH Việt Nam.

Theo đại biểu, cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, quản lý thu, chi các quỹ bảo hiểm cần có công cụ kiểm tra để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH hoặc trục lợi quỹ. Việc duy trì quyền kiểm tra có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm thực thi chính sách, bảo vệ quyền lợi của người lao động và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ.

Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định rõ cơ chế chia sẻ dữ liệu và phối hợp kiểm tra liên ngành; quán triệt nguyên tắc chỉ tiến hành kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm hoặc trên cơ sở quản lý rủi ro, qua đó hạn chế gây phiền hà cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Đại biểu cũng đề nghị công khai kế hoạch kiểm tra hằng năm, bảo đảm sự thống nhất, phối hợp với kế hoạch thanh tra, kiểm tra của các cơ quan có liên quan. Việc này nhằm tránh tình trạng một doanh nghiệp bị kiểm tra trùng lặp về nội dung trong cùng năm hoặc bị kiểm tra liên tục qua nhiều năm, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH./.