Trong nhiều năm, già hóa dân số thường được nhìn nhận như một “lực cản” đối với tăng trưởng. Khi số người cao tuổi tăng lên, lực lượng lao động có xu hướng thu hẹp, trong khi chi tiêu cho y tế và lương hưu ngày càng lớn, tạo áp lực lên ngân sách và hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn đang cho thấy một bức tranh đa chiều hơn, khi nhiều quốc gia bắt đầu chuyển hướng tiếp cận, coi tuổi già khỏe mạnh -  “tuổi khỏe” là một nguồn lực kinh tế mới.

Nhiều quốc gia coi già hóa là vấn đề phát triển tổng thể chứ không chỉ là bài toán y tế. Ảnh: Halfpoint - stock.adobe.com

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra xu hướng đáng chú ý: tuổi thọ tiếp tục gia tăng nhưng số năm sống trong tình trạng bệnh tật nặng không tăng tương ứng. Đây là hiện tượng được gọi là “nén bệnh tật” - khi con người không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe mạnh hơn trong phần lớn quãng đời. Tại Mỹ, chi tiêu y tế năm 2024 được ghi nhận thấp hơn khoảng 1.000 tỷ USD so với dự báo đưa ra hơn một thập kỷ trước. Đồng thời, người dân ở tuổi 66 hiện có thêm trung bình 2,4 năm tuổi thọ so với đầu những năm 1990, trong đó phần lớn là những năm sống khỏe.

Ý nghĩa của xu hướng này không chỉ dừng lại ở việc giảm áp lực chi phí y tế. Khi người cao tuổi duy trì được sức khỏe, họ có thể tiếp tục làm việc, tạo ra thu nhập và đóng góp cho nền kinh tế. Khi đó, khái niệm “tuổi thọ” được mở rộng thành “tuổi thọ khỏe mạnh” - thước đo phản ánh chính xác hơn năng lực đóng góp của mỗi cá nhân đối với xã hội.

Sự thay đổi trong nhận thức này đang dần trở thành định hướng chính sách của nhiều quốc gia. Thay vì tập trung chủ yếu vào điều trị bệnh, các chiến lược hiện nay hướng đến phòng ngừa từ sớm, chăm sóc sức khỏe toàn diện trong suốt vòng đời và nâng cao chất lượng sống của người dân. Tổ chức Y tế thế giới khu vực châu Âu trong chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 cũng nhấn mạnh việc kéo dài số năm sống khỏe mạnh, thay vì chỉ gia tăng tuổi thọ.

Nhật Bản - quốc gia có tỷ lệ người cao tuổi cao hàng đầu thế giới - là một ví dụ điển hình về cách tiếp cận thích ứng. Thay vì coi già hóa là gánh nặng, quốc gia này đã chủ động khai thác tiềm năng của lực lượng lao động cao tuổi. Hiện nay, khoảng một phần tư người Nhật trên 65 tuổi vẫn tham gia thị trường lao động. Cùng với đó, sự gia tăng tỷ lệ tham gia của phụ nữ và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ như robot, trí tuệ nhân tạo đã góp phần duy trì quy mô lực lượng lao động ở mức cao, bất chấp xu hướng dân số suy giảm.

Không chỉ các quốc gia phát triển, nhiều nền kinh tế đang bước vào giai đoạn già hóa cũng đang điều chỉnh chính sách theo hướng này. Ấn Độ dự báo sẽ có khoảng 350 triệu người từ 60 tuổi trở lên vào năm 2050, trong khi Malaysia đang hoàn thiện các khuôn khổ pháp lý nhằm nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi. Điểm chung trong các chiến lược là sự kết nối đồng bộ giữa y tế, nhà ở, giao thông, chăm sóc dài hạn, công nghệ và thị trường lao động, nhằm tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục sống độc lập và tham gia vào đời sống xã hội.

Thực tiễn cho thấy, già hóa dân số không chỉ là vấn đề y tế hay an sinh xã hội đơn thuần, mà là một bài toán phát triển tổng thể. Kinh nghiệm từ các quốc gia như Nhật Bản hay Thụy Điển cho thấy không tồn tại một giải pháp đơn lẻ có thể giải quyết toàn diện thách thức này. Điều cốt lõi là sự chuyển dịch trong tư duy: từ điều trị sang phòng ngừa, từ chăm sóc tập trung tại bệnh viện sang chăm sóc cộng đồng, và từ kéo dài tuổi thọ sang nâng cao chất lượng những năm sống khỏe mạnh.

Dẫu vậy, những thách thức đặt ra vẫn còn hiện hữu. Áp lực đối với hệ thống lương hưu, tình trạng thiếu hụt nhân lực chăm sóc, gia tăng các bệnh lý như sa sút trí tuệ và nhu cầu chăm sóc dài hạn sẽ tiếp tục là vấn đề lớn trong nhiều thập kỷ tới. Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người trong chăm sóc và đồng hành với người cao tuổi.

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của thế giới đang thay đổi. Thay vì tìm cách “chống lại” già hóa dân số, nhiều quốc gia đang chủ động thích ứng bằng việc kéo dài những năm sống khỏe mạnh và duy trì khả năng tham gia kinh tế của người dân. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt, mà còn là định hướng phát triển lâu dài.

Trong một thế giới đang già đi nhanh chóng, sức mạnh của nền kinh tế có lẽ không còn được đo bằng cơ cấu dân số trẻ hay già, mà bằng chất lượng của những năm tháng con người có thể sống khỏe, sống có ích và tiếp tục tạo ra giá trị cho xã hội. “Tuổi khỏe”, vì thế, đang dần trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của mỗi quốc gia trên hành trình phát triển bền vững./.