Thông tin trên được nêu tại Hội nghị “Đánh giá công nghệ y tế năm 2026: Nâng cao chất lượng bằng chứng trong đánh giá công nghệ y tế và các giải pháp ứng dụng trong xây dựng chính sách chi trả BHYT” do Bộ Y tế phối hợp Đại học Phenikaa tổ chức từ ngày 6 đến 8/5/2026 tại Hà Nội.

Cân bằng giữa chi phí và quyền lợi

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, sự gia tăng nhanh chóng của chi phí y tế cùng với sự phát triển của các công nghệ điều trị tiên tiến đang đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống an sinh xã hội. Mặc dù tỷ lệ bao phủ BHYT đã đạt trên 95% dân số, song áp lực chi phí khám, chữa bệnh, đặc biệt là chi phí thuốc và công nghệ y tế mới, tiếp tục gia tăng.

Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)

Thực tế này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có giải pháp hài hòa giữa việc bảo đảm quyền lợi tiếp cận dịch vụ y tế hiện đại của người dân và duy trì tính bền vững của Quỹ BHYT. Nếu không có cơ chế lựa chọn và phân bổ nguồn lực hợp lý, việc mở rộng danh mục chi trả có thể tạo áp lực lớn lên quỹ, ảnh hưởng đến ổn định lâu dài của chính sách an sinh.

Trong bối cảnh đó, đánh giá công nghệ y tế (HTA) được xác định là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng khoa học. HTA không chỉ đánh giá hiệu quả điều trị mà còn phân tích chi phí - hiệu quả, tác động ngân sách và lợi ích xã hội của từng công nghệ y tế.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, việc áp dụng HTA một cách bài bản sẽ góp phần lựa chọn đúng thuốc, đúng công nghệ, ưu tiên các giải pháp mang lại giá trị thực sự cho người bệnh, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng Quỹ BHYT. Tuy nhiên, để công cụ này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác; các nghiên cứu phải có chất lượng, tính khách quan và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Nâng cao hiệu quả Quỹ BHYT

Chi tiêu cho y tế tại Việt Nam đang tăng nhanh, bình quân khoảng 7-8% mỗi năm. Hiện mức chi tiêu y tế bình quân đầu người đạt khoảng 270 USD/năm (tương đương 7,3 triệu đồng) và dự báo sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới. Chi phí thuốc chiếm hơn 30% tổng chi khám, chữa bệnh BHYT, cho thấy nhu cầu sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị chuyên sâu, ngày càng lớn.

Lãnh đạo Bộ Y tế, lãnh đạo Đại học Phenikaa tặng hoa các diễn giả Hội nghị.

Theo ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT (BHXH Việt Nam), trong quý I/2026, cả nước có khoảng 44,8 triệu lượt khám, chữa bệnh BHYT với tổng chi hơn 38.642 tỷ đồng, tăng 8,5% so với cùng kỳ. Năm 2025, tổng chi khám, chữa bệnh BHYT đã vượt 101.000 tỷ đồng với khoảng 164,7 triệu lượt khám, chữa bệnh. Nhiều địa phương ghi nhận mức chi tăng cao, tập trung vào dịch vụ kỹ thuật, điều trị nội trú và thuốc, đặc biệt ở các ca bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo.

Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với Quỹ BHYT, đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng quỹ theo hướng bền vững. Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), ngành Y tế đang thúc đẩy ứng dụng HTA trong xây dựng chính sách chi trả BHYT, coi đây là công cụ quan trọng để lựa chọn thuốc, thiết bị và dịch vụ y tế dựa trên bằng chứng khoa học.

Việc áp dụng HTA không chỉ giúp sử dụng hiệu quả Quỹ BHYT mà còn tạo cơ sở minh bạch cho đàm phán giá thuốc, góp phần giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh. Theo đó, các thuốc có hiệu quả điều trị tương đương sẽ có mức thanh toán tương ứng; những thuốc có chi phí cao hơn sẽ được tiếp tục đánh giá để xác định tỷ lệ chi trả phù hợp. Đây cũng là bước chuyển từ cơ chế đấu thầu truyền thống sang phương thức mua sắm hiện đại, dựa trên giá trị thực tế của công nghệ y tế.

Mở rộng cơ hội tiếp cận thuốc điều trị hiện đại

Dự thảo danh mục thuốc BHYT mới dự kiến ban hành trong quý II/2026 là kết quả bước đầu của việc ứng dụng HTA. Sau gần 8 năm kể từ lần cập nhật toàn diện năm 2018, Bộ Y tế dự kiến bổ sung 84 loại thuốc, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư. Đáng chú ý, nhiều thuốc trong số này là thuốc phát minh mới, thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch, những thành tựu nổi bật của y học hiện đại nhưng có chi phí rất cao. Việc đưa các thuốc này vào danh mục chi trả BHYT không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao, giảm nguy cơ rơi vào khó khăn tài chính do chi phí điều trị kéo dài.

Cùng với việc mở rộng danh mục thuốc, Bộ Y tế đang triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm chi phí tiền túi cho người dân. Việc sửa đổi Thông tư 31/2018/TT-BYT theo hướng đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận thuốc hỗ trợ từ doanh nghiệp dược sẽ tạo điều kiện để các cơ sở y tế chủ động hơn trong triển khai. Phạm vi hỗ trợ cũng được mở rộng sang thuốc generic, góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận điều trị.

Đối với người bệnh hiểm nghèo, chính sách khám, chữa bệnh vượt tuyến tiếp tục phát huy hiệu quả, giúp người bệnh tiếp cận kịp thời các dịch vụ y tế chuyên sâu. Tuy nhiên, để hạn chế tình trạng quá tải tại các bệnh viện tuyến cuối, Bộ Y tế đang nghiên cứu điều chỉnh danh mục bệnh theo hướng linh hoạt, phù hợp với năng lực của từng tuyến.

Về lâu dài, để HTA và các chính sách BHYT phát huy hiệu quả, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà yêu cầu: ngành Y tế cần sớm hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý và thẩm định chất lượng nghiên cứu HTA ở cấp quốc gia; đồng thời phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu và xây dựng hệ thống dữ liệu y tế số hóa đồng bộ.

Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí cũng đang góp phần quan trọng trong việc giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh. Tính đến hết năm 2025, cả nước có 18 chương trình hỗ trợ thuốc triển khai tại 63 bệnh viện, tập trung vào các bệnh ung thư, bệnh hiếm và bệnh mạn tính nặng. Hơn 6.000 bệnh nhân đã được thụ hưởng với tổng giá trị hỗ trợ hơn 1.600 tỷ đồng.

Những nỗ lực này không chỉ giúp người bệnh tiếp cận sớm các loại thuốc tiên tiến mà còn cung cấp dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác đánh giá, làm cơ sở xem xét đưa thuốc vào danh mục chi trả BHYT.

Việc đưa đánh giá công nghệ y tế vào chính sách chi trả BHYT là bước đi cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, bảo đảm quyền lợi người bệnh và hướng tới một hệ thống y tế công bằng, bền vững trong giai đoạn phát triển mới./.