Cùng với việc “mở rộng cánh cửa” an sinh, chính sách BHXH vẫn đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng, đòi hỏi người tham gia cần có cái nhìn đầy đủ để lựa chọn phù hợp với lợi ích lâu dài của mình

Mở rộng cơ hội hưởng lương hưu - tháo gỡ “điểm nghẽn” nhiều năm

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật BHXH năm 2024 là việc điều chỉnh điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định này được thiết kế trên cơ sở bảo đảm hài hoà giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách BHXH.

Trong nhiều năm qua, điều kiện phải đóng đủ 20 năm BHXH mới được hưởng lương hưu đã trở thành rào cản đối với không ít người lao động, đặc biệt là những người tham gia muộn, lao động khu vực phi chính thức hoặc có quá trình đóng BHXH bị gián đoạn. Thực tế cho thấy, nhiều người dù đã có thời gian tham gia đáng kể nhưng vẫn không đủ điều kiện hưởng lương hưu, buộc phải lựa chọn nhận BHXH một lần, đồng nghĩa với việc rời khỏi “lưới an sinh” khi về già.

Việc giảm thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm đã trực tiếp tháo gỡ “nút thắt” này, giúp gia tăng đáng kể số người có khả năng đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đây là bước đi phù hợp với thực tiễn thị trường lao động Việt Nam hiện nay với sự dịch chuyển, biến động ngày càng rõ nét hơn.

Đóng 15 năm - mức hưởng có thể thấp, nhưng giá trị không chỉ nằm ở tiền lương hưu

Một số ý kiến băn khoăn rằng khi thời gian đóng giảm xuống, mức lương hưu sẽ thấp theo, từ đó cho rằng việc tham gia BHXH không còn thực sự hấp dẫn. Tuy nhiên, cách nhìn này mới chỉ xét ở góc độ mức tiền nhận hằng tháng, chưa phản ánh đầy đủ giá trị tổng thế của chính sách.

Theo các phân tích chính sách, quy định mới sẽ đặc biệt có lợi cho nhóm lao động trung niên bắt đầu tham gia BHXH muộn, người lao động tự do, hoặc những trường hợp có thời gian tham gia không liên tục. Nhờ đó, họ vẫn có cơ hội tích lũy đủ điều kiện để hưởng lương hưu, thay vì bị “loại khỏi hệ thống” như trước đây.

Và trên thực tế, người dân không chỉ dừng lại ở việc được nhận lương hưu định kỳ hàng tháng, mà còn đi kèm với nhiều quyền lợi an sinh quan trọng. Người hưởng lương hưu được cấp thẻ BHYT miễn phí trong suốt thời gian hưởng, với mức hưởng quyền lợi khám, chữa bệnh cao hơn so với nhóm tự đóng BHYT. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng. Khi tuổi cao, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng lên, chi phí y tế trở thành gánh nặng lớn đối với nhiều gia đình. Việc được đảm bảo BHYT không chỉ giúp giảm áp lực tài chính mà còn tạo sự an tâm về mặt tinh thần cho người cao tuổi.

Bên cạnh đó, người hưởng lương hưu còn được bảo đảm các chế độ tử tuất, bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân. Đây là những chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước và xã hội đối với người lao động và gia đình họ, ngay cả khi họ đã qua đời.

Đáng chú ý, lương hưu không phải là khoản thu nhập “cố định” theo thời gian mà được Nhà nước điều chỉnh định kỳ, căn cứ vào chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Cơ chế này giúp đảm bảo giá trị thực của lương hưu, hạn chế tác động của lạm phát, từ đó duy trì mức sống ổn định cho người hưởng.

Như vậy, dù mức lương hưu ban đầu có thể không cao nếu thời gian đóng ngắn, nhưng xét tổng thể, việc có lương hưu hằng tháng kèm theo các bảo đảm an sinh lâu dài vẫn là phương án mang lại lợi ích bền vững cho người lao động khi về già.

Mở rộng cơ hội nhưng không thay đổi nguyên tắc “đóng - hưởng”

Dù tạo điều kiện thuận lợi hơn, những phải khẳng định rằng chính sách BHXH vẫn nhất quán với nguyên tắc: đóng - hưởng. Theo đó, người tham gia đóng càng cao, thời gian đóng càng dài thì mức lương hưu nhận được càng cao. Đây là nguyên tắc cốt lõi, cùng với sự bảo hộ, hỗ trợ từ Nhà nước tạo nên tính bền vững và công bằng của chính sách.

Điều này cho thấy việc giảm thời gian tối thiểu xuống 15 năm không đồng nghĩa với việc khuyến khích tham gia ngắn hạn, mà là mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách. Trong khi đó, người lao động nếu có điều kiện vẫn nên tham gia BHXH trong thời gian dài hơn để tối ưu hóa quyền lợi của mình.

Chính sách đi vào cuộc sống: Số người rút BHXH một lần giảm rõ rệt

Thực tiễn triển khai cho thấy, những điều chỉnh của Luật BHXH năm 2024 đã bước đầu phát huy hiệu quả.

Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, ngay trong năm 2025 - giai đoạn chuyển tiếp và thực thi Luật - số người hưởng BHXH một lần đã giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 2 tháng đầu năm 2026, số người hưởng BHXH một lần giảm 28,29% so với cùng kỳ năm 2025.

Đây là mức giảm đáng chú ý trong bối cảnh nhiều năm trước đó, tình trạng rút BHXH một lần có xu hướng gia tăng và là thách thức lớn đối với mục tiêu đảm bảo an sinh bền vững. Những con số này bước đầu cho thấy người lao động đang có xu hướng cân nhắc kỹ hơn, lựa chọn ở lại hệ thống thay vì rút BHXH một lần như trước đây.

Giám đốc BHXH Việt Nam Lê Hùng Sơn: Công tác truyền thông về Luật BHXH năm 2024 được BHXH Việt Nam triển khai mạnh mẽ, đồng bộ trong toàn hệ thống trước, trong và sau khi Luật được ban hành

Truyền thông chính sách được triển khai đồng bộ, góp phần định hướng nhận thức

Kết quả trên có được không chỉ từ việc hoàn thiện chính sách, mà còn nhờ công tác truyền thông được triển khai một cách mạnh mẽ, đồng bộ trong toàn hệ thống BHXH Việt Nam trước, trong và sau khi Luật BHXH năm 2024 được ban hành.

Các nội dung tuyên truyền về điểm mới của Luật BHXH 2024, đặc biệt là việc giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu đã được truyền tải rộng rãi qua hình hình thức: báo chí, truyền thông số, mạng xã hội, tư vấn trực tiếp… Không chỉ dừng lại ở việc bổ biến các quy định mới, công tác truyền thông còn chú trọng làm rõ giá trị nhân văn, tính chia sẻ cộng đồng của chính sách BHXH, đồng thời cung cấp, phổ biến kiến thức thiết thực về quyền và lợi ích khi tham gia, thụ hưởng. Qua đó giúp người lao động và Nhân dân tiếp cận thông tin một cách đầy đủ, dễ hiểu, hiểu đúng bản chất chính sách, có cơ sở so sánh giữa các lựa chọn và chủ động đưa ra quyết định phù hợp với lợi ích lâu dài của mình.

Quyết sách đúng, trúng và phù hợp thực tiễn

Có thể thấy, việc điều chỉnh giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu từ 20 năm xuống 15 năm là một bước cải cách quan trọng, thể hiện rõ tư duy đổi mới trong xây dựng chính sách an sinh xã hội theo hướng linh hoạt, bao trùm và lấy người dân làm trung tâm.

Quy định này được Quốc hội khoá XV xem xét, quyết định trên cơ sở tổng kết thực tiễn sâu sắc, đánh giá đầy đủ những vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH thời gian qua, đồng thời lắng nghe, tiếp thu ý kiến của cử tri, người lao động và các cơ quan liên quan. Qua đó cho thấy sự nỗ lực, trách nhiệm cao của Quốc hội trong việc hoàn thiện chính sách pháp luật, hướng tới bảo đảm tốt hơn quyền lợi an sinh của người dân, người lao động.

Thực tiễn bước đầu cho thấy, chính sách đã đi đúng và trúng vào những vướng mắc tồn tài nhiều năm, góp phần củng cố niềm tin của người dân, người lao động vào hệ thống an sinh xã hội, đồng thời hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân theo tinh thần Nghị quyết 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách BHXH./.