Hướng dẫn được ban hành trên cơ sở Điều lệ Đảng, Quy chế làm việc của Ủy ban Kiểm tra Trung ương khóa XIV và Quy định số 207-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Văn bản gồm ba phần, trong đó tập trung giải thích các khái niệm, hướng dẫn cụ thể việc thực hiện từng điều của Quy định số 207-QĐ/TW và quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện đối với các cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị và mỗi đảng viên.

Cụ thể hóa những điều đảng viên không được làm về chính trị, tư tưởng và bảo vệ thông tin

Hướng dẫn đã làm rõ nhiều khái niệm quan trọng nhằm bảo đảm thống nhất trong nhận thức và quá trình áp dụng. Theo đó, "thờ ơ, vô cảm với hành vi sai trái" được hiểu là thái độ bàng quan, thiếu trách nhiệm trước các hành vi sai trái trong cơ quan, đơn vị và xã hội. Hướng dẫn cũng xác định cụ thể phạm vi "người thân", "người thân thích"; đồng thời giải thích rõ các khái niệm như "phân bổ nguồn lực", "thiếu minh bạch trong việc phân bổ và sử dụng nguồn lực", "né tránh, đùn đẩy trách nhiệm"...

Điểm nổi bật của Hướng dẫn là cụ thể hóa từng hành vi mà đảng viên không được thực hiện theo từng điều của Quy định số 207-QĐ/TW. Theo đó, đảng viên phải nghiêm túc chấp hành chủ trương, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không phát ngôn, trả lời phỏng vấn, viết bài cho báo chí, trang thông tin điện tử trong và ngoài nước hoặc sử dụng không gian mạng, nền tảng số để đăng tải, bình luận, chia sẻ hoặc thực hiện các hình thức tương tác nhằm ủng hộ những thông tin, dữ liệu có nội dung trái với chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, không được không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, không đúng các chủ trương, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không thực hiện những việc pháp luật cấm hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Hướng dẫn tiếp tục làm rõ những hành vi vi phạm liên quan đến nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng. Theo đó, đảng viên không được không chấp hành hoặc chấp hành không đúng, không đầy đủ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng theo Điều lệ Đảng và các quy định, hướng dẫn của Đảng; không tự ứng cử, nhận đề cử hoặc đề cử người khác vào các chức danh của tổ chức nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, tổ chức tôn giáo, tổ chức nước ngoài khi chưa được tổ chức đảng có thẩm quyền cho phép.

Đối với trách nhiệm nêu gương của đảng viên, Hướng dẫn nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết không phản bác, phủ định, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, chủ trương, quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước; không phai nhạt lý tưởng cách mạng, dao động về lập trường chính trị, phụ họa theo các quan điểm sai trái, thù địch hoặc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Đồng thời, đảng viên không được không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm nêu gương; không được lợi dụng danh nghĩa tập thể để hợp thức hóa quyết định sai trái của cá nhân; đặt lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ lên trên lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Hướng dẫn cũng yêu cầu đảng viên phải phát huy tinh thần tự phê bình và phê bình; không đoàn kết hình thức, né tránh va chạm, không dám đấu tranh bảo vệ cái đúng hoặc không dám đấu tranh với những biểu hiện sai trái, tiêu cực. Cùng với đó là nghiêm cấm các hành vi độc đoán, chuyên quyền, lạm quyền, mất dân chủ; quan liêu, xa rời thực tế, không sâu sát công việc, không giữ mối liên hệ với tổ chức đảng và Nhân dân nơi cư trú hoặc không lắng nghe ý kiến của đồng nghiệp và quần chúng.

Một nội dung được Hướng dẫn cụ thể hóa với nhiều quy định chi tiết là việc bảo vệ bí mật của Đảng, Nhà nước và quản lý thông tin. Theo đó, đảng viên không được thu thập, trao đổi, cung cấp, chuyển giao, sao chụp, lưu giữ, vận chuyển, giao, nhận hoặc tiêu hủy tài liệu, vật chứa bí mật của Đảng, Nhà nước trái quy định; không được làm lộ, làm mất, mua bán, làm sai lệch hoặc phát tán tài liệu thuộc danh mục bí mật hoặc những thông tin chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép công bố. Đặc biệt, Hướng dẫn nêu rõ các tài liệu đang trong quá trình nghiên cứu, soạn thảo; tài liệu lưu hành nội bộ; các thông tin liên quan đến quá trình thẩm tra, xác minh, xem xét, kết luận của tổ chức đảng đều thuộc phạm vi phải được quản lý chặt chẽ, không được tự ý cung cấp hoặc phát tán.

Bên cạnh đó, Hướng dẫn nghiêm cấm việc lợi dụng quy định về bảo vệ bí mật của Đảng, Nhà nước để bao che, che giấu hành vi vi phạm hoặc cản trở hoạt động hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đảng viên cũng không được tàng trữ, tuyên truyền, phát tán hoặc tiếp tay cho việc phát tán các thông tin, tài liệu có nội dung trái với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả trên không gian mạng và các nền tảng số.

Hướng dẫn dành nhiều nội dung để quy định các hành vi liên quan đến việc sử dụng internet, mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo. Theo đó, đảng viên không được viết bài hoặc cung cấp thông tin, tài liệu, dữ liệu cho người khác viết, nói, đăng tải hoặc chia sẻ các thông tin sai sự thật; không được vu cáo, bịa đặt, tùy tiện quy kết về vụ án, tội danh khi chưa có phán quyết của tòa án; đồng thời phải thực hiện việc cải chính, phản hồi hoặc gỡ bỏ thông tin theo quy định khi đăng tải thông tin không chính xác.

Nghiêm cấm đảng viên trực tiếp hoặc cổ xúy cho việc sáng tác, sản xuất, xuất bản, phát hành hoặc phát tán các sản phẩm văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật, bài viết, bài nói, phim, ảnh và các loại hình thông tin khác có nội dung bôi nhọ lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước; kích động chống Đảng, chống Nhà nước; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng; truyền bá lối sống cơ hội, thực dụng, trái đạo đức xã hội; truyền bá văn hóa phẩm phản động, đồi trụy, mê tín, dị đoan hoặc các nội dung gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đặc biệt, trước yêu cầu của quá trình chuyển đổi số, Hướng dẫn đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số. Theo đó, đảng viên không được sử dụng internet, mạng xã hội, nền tảng số hoặc trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật; tạo hình ảnh, âm thanh giả hoặc chỉnh sửa nội dung làm sai lệch bản chất sự việc; làm giả văn bản, thông báo, quyết định, thư điện tử, tin nhắn hoặc tài liệu của cơ quan, tổ chức; đồng thời không được đăng tải, chia sẻ, bình luận, phát trực tiếp hoặc chuyển tiếp những thông tin mà bản thân biết rõ hoặc có cơ sở để nghi ngờ là sai sự thật, chưa được kiểm chứng. Đây là một trong những nội dung mới, phản ánh yêu cầu tăng cường trách nhiệm của đảng viên trong sử dụng công nghệ số, góp phần bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh, an toàn và đúng quy định.

Nâng cao trách nhiệm của đảng viên trong thực thi công vụ, quản lý nguồn lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Tiếp tục cụ thể hóa Quy định số 207-QĐ/TW, Hướng dẫn quy định về trách nhiệm của đảng viên trong công tác khiếu nại, tố cáo nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đúng quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Theo đó, đảng viên không được tố cáo có nội dung xuyên tạc sự thật, vu khống, bịa đặt làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của tổ chức, cá nhân; không viết đơn khiếu nại, tố cáo nặc danh, mạo danh hoặc lợi dụng việc tố cáo để chia rẽ nội bộ, gây mất đoàn kết. Đồng thời, nghiêm cấm hành vi cố ý gửi hoặc phát tán đơn khiếu nại, tố cáo đến nơi không có thẩm quyền; tổ chức, kích động, lôi kéo, mua chuộc hoặc cưỡng ép người khác khiếu nại, tố cáo dưới mọi hình thức; bao che, đe dọa, trù dập, trả thù người khiếu nại, tố cáo, người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc không thực hiện đầy đủ các quy định về bảo vệ người tố cáo.

Hướng dẫn cũng làm rõ những hành vi không được thực hiện nhằm giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng. Theo đó, đảng viên không được tổ chức, tham gia, xúi giục, vận động hoặc tập hợp lực lượng mang tính cục bộ, bè phái, dòng họ, nhóm lợi ích để tranh giành vị trí công tác, chức vụ hoặc lợi ích kinh tế, chính trị; không tham gia các hội, nhóm, cộng đồng trên không gian mạng có nội dung kích động, chống phá. Đồng thời, không được lợi dụng việc góp ý, chất vấn, phản ánh hoặc quyền tự do ngôn luận để đả kích, vu cáo, xúc phạm, nhận xét, đánh giá tùy tiện đối với tổ chức, cá nhân. Bên cạnh đó, đảng viên cũng không được tổ chức, tham gia, tài trợ hoặc vận động người khác tham gia các tổ chức, hội, nhóm trái quy định; không tham gia hoặc kích động tụ tập đông người, biểu tình trái pháp luật gây mất an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Đối với việc kê khai tài sản, thu nhập và hồ sơ cán bộ, Hướng dẫn yêu cầu đảng viên phải trung thực trong báo cáo, kê khai lý lịch, lịch sử bản thân, tài sản, thu nhập và giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập có biến động. Đảng viên không được che giấu, sửa chữa, thêm bớt hồ sơ; không kê khai thiếu hoặc không trung thực; không đứng tên hộ, nhờ người khác đứng tên tài sản nhằm trục lợi hoặc trốn tránh việc kê khai, xác minh tài sản. Đồng thời, nghiêm cấm việc sử dụng, bao che hoặc giúp người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ, chứng nhận không hợp pháp; chuyển tiền, tài sản ra nước ngoài, mở tài khoản, mua bán tài sản, tài sản số ở nước ngoài hoặc nhập quốc tịch nước ngoài không đúng quy định, không báo cáo với tổ chức đảng có thẩm quyền.

Một trong những nội dung được Hướng dẫn cụ thể hóa với phạm vi rất rộng là trách nhiệm của đảng viên trong tham mưu, quản lý và sử dụng các nguồn lực của Nhà nước. Theo đó, đảng viên không được lợi dụng việc chủ trì, tham mưu, thẩm định hoặc ban hành văn bản để đưa vào những nội dung trái với chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không thực hiện sai quy định trong quản lý đầu tư, xây dựng, đất đai, tài nguyên, khoáng sản, năng lượng, tài chính, tài sản công, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, văn hóa và các lĩnh vực thuộc chức năng, nhiệm vụ được giao.

Hướng dẫn bổ sung nhiều quy định mới gắn với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Theo đó, đảng viên không được cản trở hoặc can thiệp trái pháp luật vào hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; không được lợi dụng chuyển đổi số, dữ liệu hoặc trí tuệ nhân tạo để lừa đảo, trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; không được truy cập, làm sai lệch, vô hiệu hóa hoặc gây mất an toàn đối với hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số, dịch vụ số và an ninh mạng. Văn bản cũng nghiêm cấm việc huy động, phân bổ, sử dụng tài chính, tài sản, nhân lực, đất đai, tài nguyên không đúng quy định; thiết kế tiêu chí, tiêu chuẩn hoặc điều kiện mang tính riêng biệt nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tiếp cận nguồn lực, gây cạnh tranh không bình đẳng.

Đối với việc thực thi công vụ, Hướng dẫn tiếp tục siết chặt trách nhiệm của đảng viên, nhất là người đứng đầu. Theo đó, đảng viên không được vi phạm đạo đức công vụ, đạo đức nghề nghiệp; không chấp hành sự phân công của tổ chức; kén chọn vị trí công tác, chọn việc dễ, né tránh việc khó; làm việc qua loa, cầm chừng, chậm trễ trong tham mưu hoặc thực hiện nhiệm vụ; gây phiền hà, nhũng nhiễu, vòi vĩnh để trục lợi. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị không được buông lỏng lãnh đạo, quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát để xảy ra mất đoàn kết, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc các vi phạm khác trong phạm vi quản lý; không được bao che, dung túng hoặc tiếp tay cho hành vi vi phạm của cấp dưới.

Bên cạnh đó, Hướng dẫn quy định rõ trách nhiệm của đảng viên trong việc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Theo đó, đảng viên không được biết mà không báo cáo hoặc không xử lý các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; không được can thiệp, tác động để người thân hoặc người khác lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình nhằm trục lợi; không được lợi dụng các cơ chế đặc thù, chính sách thí điểm hoặc chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo để thực hiện hoặc bao che hành vi vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, nghiêm cấm việc không thực hiện trách nhiệm giải trình, thiếu minh bạch trong quá trình tham mưu, đề xuất hoặc triển khai các mô hình, đề án thí điểm.

Đối với công tác cán bộ, Hướng dẫn tiếp tục cụ thể hóa nhiều hành vi bị nghiêm cấm như chạy chức, chạy quyền; bao che, tiếp tay hoặc tác động đến tổ chức, cá nhân nhằm phục vụ lợi ích của bản thân hoặc người khác trong tuyển dụng, quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển, điều động, khen thưởng, phong tặng danh hiệu hoặc thực hiện chế độ, chính sách cán bộ trái quy định. Đảng viên cũng không được lồng ghép ý đồ cá nhân trong quá trình thực hiện công tác cán bộ; lợi dụng tập thể hoặc cơ chế để mưu cầu lợi ích nhóm; đưa thông tin sai sự thật, xuyên tạc trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc mạng xã hội làm ảnh hưởng đến công tác cán bộ và đoàn kết nội bộ.

Để tiếp tục tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Hướng dẫn quy định đảng viên không được tham ô; đưa, nhận, môi giới hối lộ hoặc lợi dụng vị trí công tác để môi giới hối lộ dưới mọi hình thức; không được tổ chức, tham gia hoặc tạo điều kiện cho hoạt động trốn thuế, lừa đảo, rửa tiền, huy động vốn, cho vay trái quy định của pháp luật. Đồng thời, nghiêm cấm việc tặng, nhận quà dưới mọi hình thức nhằm tác động đến việc ban hành chính sách, phê duyệt dự án, bổ nhiệm cán bộ, quyết định phân bổ nguồn lực, thay đổi quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy phép hoặc các quyết định khác để mang lại lợi ích riêng cho cá nhân hoặc tổ chức.

Liên quan đến thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Hướng dẫn yêu cầu đảng viên sử dụng đúng mục đích, hiệu quả ngân sách, tài sản công và các nguồn lực của Nhà nước. Theo đó, đảng viên không được chi tiêu sai quy định; sử dụng ngân sách, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi, nguồn tài trợ không đúng mục đích; quản lý, khai thác, sử dụng tài sản công, tài nguyên, năng lượng vượt tiêu chuẩn, định mức; đầu tư, mua sắm, đấu thầu trái quy định; gây thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng, mua sắm tài sản, đặc biệt là đầu tư công nghệ thông tin, phần mềm, nền tảng số, cơ sở dữ liệu hoặc trang thiết bị số không hiệu quả, trùng lặp, gây lãng phí ngân sách nhà nước. Hướng dẫn cũng nghiêm cấm hành vi che giấu, tẩu tán tài sản hoặc hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ nhằm che giấu vi phạm.

Đối với việc sử dụng ảnh hưởng của chức vụ, quyền hạn để phục vụ lợi ích cá nhân, Hướng dẫn quy định đảng viên không được can thiệp hoặc tác động để bản thân, người thân hoặc người khác được đi du lịch, học tập, chữa bệnh, nghiên cứu, khảo sát bằng nguồn tài trợ của các tổ chức, cá nhân có liên quan đến lĩnh vực hoặc địa bàn mình quản lý; đồng thời không được để người thân lợi dụng uy tín, ảnh hưởng của mình nhằm trục lợi trong giải quyết công việc, tiếp cận các chế độ, chính sách, dự án hoặc nguồn lực của Nhà nước.

Hướng dẫn cũng dành một điều quy định về việc bảo đảm tính độc lập, khách quan trong hoạt động kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Theo đó, đảng viên không được cản trở, can thiệp, tác động, mua chuộc, gây sức ép hoặc trả thù người thực hiện nhiệm vụ; không được làm sai lệch kết quả kiểm tra, thanh tra, điều tra, xét xử; không được kéo dài thời gian giải quyết vụ việc, bao che hoặc bỏ lọt hành vi vi phạm; đồng thời phải chấp hành nghiêm các kết luận, quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đề cao trách nhiệm nêu gương của đảng viên trong đời sống xã hội

Đối với đời sống xã hội, Hướng dẫn tiếp tục cụ thể hóa các hành vi đảng viên không được thực hiện như tổ chức, tham gia đánh bạc; sử dụng ma túy hoặc các chất gây nghiện trái quy định; sử dụng rượu, bia không đúng quy định; tổ chức việc cưới, việc tang hoặc các sự kiện khác xa hoa, lãng phí, vụ lợi; có lối sống suy đồi, trái đạo đức xã hội; thờ ơ, vô cảm trước các hành vi sai trái; có hành vi bạo lực gia đình; vi phạm quy định về hôn nhân và gia đình hoặc kết hôn với người nước ngoài không đúng quy định. Đồng thời, Hướng dẫn nghiêm cấm các hành vi mê tín, dị đoan; lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo, chính sách dân tộc để trục lợi; sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ khác để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo.

Về tổ chức thực hiện, Hướng dẫn yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị lãnh đạo, chỉ đạo việc nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm Quy định số 207-QĐ/TW và Hướng dẫn số 02-HD/UBKTTW. Mỗi đảng viên có trách nhiệm gương mẫu chấp hành các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và những điều đảng viên không được làm; đối với các nội dung chưa được hướng dẫn thì thực hiện theo các quy định hiện hành của Đảng và pháp luật có liên quan. Hướng dẫn cũng khẳng định, đảng viên vi phạm phải được xử lý nghiêm minh, chính xác, kịp thời theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Hướng dẫn số 02-HD/UBKTTW có hiệu lực kể từ ngày ký, thay thế Hướng dẫn số 02-HD/UBKTTW ngày 29/11/2021 của Ủy ban Kiểm tra Trung ương./.