Khẳng định vai trò trụ cột của chính sách BHYT

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh, trong những năm qua, chính sách BHYT không ngừng được hoàn thiện, từng bước khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Nhờ đó, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân ngày càng được mở rộng, góp phần giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh (KCB) và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, hệ thống BHYT đang phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là áp lực gia tăng từ các bệnh không lây nhiễm như béo phì, đái tháo đường, tim mạch và bệnh thận mạn tính. Đây là nhóm bệnh có xu hướng gia tăng nhanh, thời gian điều trị kéo dài suốt đời và chi phí cao, tác động trực tiếp đến khả năng cân đối, bền vững của quỹ BHYT.

Toàn cảnh hội thảo. 

Trước yêu cầu đó, Phó Giám đốc Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh, hội thảo là diễn đàn quan trọng để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm; qua đó làm rõ hơn vai trò của dữ liệu y tế trong hỗ trợ ra quyết định điều trị, giảm tỷ lệ biến chứng nặng, nâng cao hiệu quả quản lý quỹ BHYT và cải thiện công tác giám định, qua đó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ sẽ là cơ sở tham khảo thiết thực để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện, nâng cao năng lực hệ thống BHYT trong thời gian tới.

Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Đức Hòa phát biểu tại hội thảo.

Phó Giám đốc Nguyễn Đức Hòa cũng cho biết, hội thảo nằm trong khuôn khổ hợp tác giữa BHXH Việt Nam và Đại sứ quán Đan Mạch, các đối tác Đan Mạch từ năm 2018 đến nay, đã mang lại nhiều kết quả thiết thực, nhất là trong chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực quản lý và cải thiện chất lượng hệ thống BHYT. Năm 2026 đồng thời đánh dấu 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Đan Mạch, tạo nền tảng thuận lợi để hai bên tiếp tục thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực y tế và an sinh xã hội.

Ông Lasse Pedersen Hjortshoj, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lasse Pedersen Hjortshoj, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam đánh giá: Hội thảo là dấu mốc quan trọng trong hợp tác chiến lược giữa Đan Mạch và BHXH Việt Nam, đặc biệt trong nâng cao năng lực quản lý BHYT và điều trị bệnh mạn tính. Ông Lasse Pedersen Hjortshoj ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong việc mở rộng diện bao phủ BHYT, cải thiện khả năng tiếp cận thuốc và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Từ năm 2018 đến nay, trong khuôn khổ hợp tác giữa BHXH Việt Nam và Đại sứ quán Đan Mạch, các đối tác triển khai nhiều hoạt động thiết thực đã được triển khai, góp phần nâng cao năng lực cho khoảng 1.450 cán bộ trong hệ thống BHXH về phòng, chống và quản lý bệnh không lây nhiễm. Qua đó, hiệu quả công tác quản lý, giám định và sử dụng quỹ BHYT từng bước được nâng cao theo hướng bền vững. Đại diện Đại sứ quán Đan Mạch cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đối tác, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm, ứng dụng dữ liệu y tế, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân Việt Nam.

Gánh nặng chi phí ngày càng gia tăng, áp lực cho quỹ BHYT

Theo số liệu của Bộ Y tế, các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm gần 74% tổng gánh nặng bệnh tật và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Báo cáo của BHXH Việt Nam tại hội thảo cho thấy, năm 2025, cả nước có gần 98 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 95,16% dân số. Số lượt KCB BHYT đạt hơn 195,1 triệu lượt, tăng 11,5 triệu lượt (6,5%) so với năm 2024. Tổng số chi đề nghị thanh toán BHYT lên tới 166,4 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 23,5 nghìn tỷ đồng, tương ứng mức tăng 16,43%.

Đáng chú ý, quỹ BHYT hiện đang chi trả cho khoảng 7,98 triệu người tăng huyết áp, hơn 400 nghìn trường hợp can thiệp tim mạch, trên 3,3 triệu người mắc đái tháo đường, hơn 1,1 triệu người bệnh hô hấp mạn tính và gần 500 nghìn bệnh nhân ung thư. Riêng các bệnh không lây nhiễm ghi nhận khoảng 51 triệu lượt khám, chữa bệnh, tăng hơn 4 triệu lượt (8,6%) so với năm trước, với tổng chi phí thanh toán lên tới 19,85 nghìn tỷ đồng, tăng 17,82%.

Những con số này phản ánh rõ xu hướng gia tăng nhanh chóng của chi phí điều trị các bệnh mạn tính, đồng thời cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với quỹ BHYT, đặc biệt là gánh nặng từ bệnh đái tháo đường và các bệnh lý chuyển hóa. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ điều trị đơn lẻ sang quản lý tổng thể, từ bị động sang chủ động trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật.

Tại hội thảo, đại diện BHXH Việt Nam đã đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và điều trị. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống hướng dẫn chuyên môn, tập trung ban hành các quy định về quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu khám, chữa bệnh phục vụ công tác giám sát và điều trị.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn, chuẩn hóa mã hóa lâm sàng và chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm quản lý liên tục đối với các bệnh lý chuyển hóa, qua đó nâng cao chất lượng thông tin trong toàn hệ thống. Đồng thời, tăng cường kiểm soát chất lượng dữ liệu thông qua các cơ chế tài chính và quản lý phù hợp, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và minh bạch của dữ liệu khám, chữa bệnh BHYT.

Cùng với các giải pháp trên, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các công cụ phân tích và hệ thống cảnh báo sớm cũng được xác định là yếu tố then chốt, góp phần hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý, giám định và điều trị, hướng tới mục tiêu sử dụng quỹ BHYT an toàn, hiệu quả và bền vững.

Chuyển đổi cách tiếp cận từ điều trị sang quản lý toàn diện

Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc chuyển đổi từ quản lý từng bệnh riêng lẻ sang tiếp cận toàn diện đối với hội chứng rối loạn chuyển hóa, bao gồm béo phì - đái tháo đường - tim mạch - bệnh thận mạn tính.

Theo PGS, TS, BS Vũ Thị Thanh Huyền, các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là đái tháo đường típ 2, đang gia tăng nhanh chóng và có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu. Khoảng 90% bệnh nhân đái tháo đường típ 2 có tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Trên phạm vi toàn cầu, theo Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế, năm 2024 có khoảng 589 triệu người trưởng thành sống chung với bệnh đái tháo đường, dự báo tăng lên 853 triệu người vào năm 2050. Căn bệnh này gây ra khoảng 3,4 triệu ca tử vong mỗi năm, tương đương cứ 9 giây có một người tử vong, với chi phí y tế ước tính ít nhất 1.000 tỷ USD.

Tại Việt Nam, hiệu quả kiểm soát bệnh vẫn còn hạn chế khi chỉ gần 30% bệnh nhân đái tháo đường đạt mục tiêu điều trị. Đây là nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ biến chứng, đặc biệt là biến chứng tim mạch và thận, kéo theo chi phí điều trị tăng cao và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và lipid máu, có thể giảm tới 25% nguy cơ tử vong sớm. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của việc quản lý bệnh toàn diện và tuân thủ điều trị.

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại hội thảo là việc phát triển và khai thác dữ liệu y tế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý quỹ BHYT. Theo các chuyên gia, việc ứng dụng nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp cơ quan quản lý phân tích xu hướng bệnh tật, dự báo chi phí, kiểm soát lạm dụng dịch vụ y tế, đồng thời hỗ trợ ra quyết định chính sách một cách kịp thời, chính xác. Các đại biểu tại hội thảo tập trung thảo luận về việc cập nhật phác đồ, sử dụng thuốc điều trị bệnh mãn tính, bệnh không lây nhiễm hiệu quả, tiết kiệm, bảo đảm chi trả BHYT cho các bệnh mạn tính và bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở. Đồng thời, đề xuất đẩy mạnh liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh và hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm tránh trùng lặp dịch vụ, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng điều trị để triển khai phù hợp với thực tiễn,…

Tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy phát triển bền vững hệ thống BHYT

Từ thực tiễn của Thái Lan, PGS.TS. Petch Rawdaree, Chủ tịch Liên đoàn Hiệp hội Phòng chống Bệnh không lây nhiễm Thái Lan cho biết, nước này triển khai cách tiếp cận toàn diện trong quản lý bệnh mạn tính, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, quản lý và điều trị. Trọng tâm là phân tầng sức khỏe dân số theo mức độ nguy cơ, ưu tiên can thiệp sớm đối với nhóm nguy cơ trung bình nhằm hạn chế chuyển sang nhóm nguy cơ cao, nhóm tiêu tốn nhiều nguồn lực y tế. Đồng thời, tăng cường vai trò của y tế cơ sở, chăm sóc ban đầu và ứng dụng công nghệ trong quản lý bệnh mạn tính. Thái Lan cũng đẩy mạnh hợp tác công - tư, huy động sự tham gia của cộng đồng, triển khai đồng bộ các chính sách nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, mở rộng tiếp cận dịch vụ và thuốc thiết yếu thông qua BHYT, qua đó bảo đảm nguồn lực tài chính bền vững cho hệ thống.

Các chuyên gia quốc tế tham gia hội thảo theo hình thức trực tuyến tại các điểm cầu.

Trên cơ sở các ý kiến và các tham luận tại hội thảo, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh, để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và điều trị, đặc biệt đối với các bệnh mạn tính, bảo đảm tính bền vững của quỹ BHYT, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường vai trò y tế cơ sở, đẩy mạnh tuyên truyền quản lý bệnh tại cộng đồng, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao nhận thức người dân về phòng bệnh, thay đổi lối sống. Cùng với đó, việc mở rộng hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống y tế phát triển sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng quỹ BHYT minh bạch, hiệu quả, hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, công bằng./.