Đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn, ảnh minh hoạ (nguồn: VGP)

Nâng cao kỹ năng nghề

Theo báo cáo thị trường lao động năm 2025 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), lực lượng lao động cả nước đạt khoảng 53,5 triệu người, trong đó tỷ trọng lớn sinh sống và làm việc tại khu vực nông thôn. Tuy nhiên, khu vực này vẫn đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng việc làm và thu nhập. Tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn duy trì ở mức khoảng 1,93%, cao hơn khu vực thành thị, phản ánh thực tế rằng nhiều lao động chưa có việc làm ổn định, hoặc làm việc với thời gian và thu nhập chưa tương xứng.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi là trình độ tay nghề và kỹ năng chuyên môn của lao động nông thôn còn hạn chế. Phần lớn lao động vẫn làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp truyền thống với năng suất thấp, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Trong khi đó, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng vận hành máy móc, ứng dụng công nghệ số, quản lý sản xuất theo chuỗi giá trị.

Những năm qua, hệ thống giáo dục nghề nghiệp đã có bước phát triển đáng ghi nhận. Giai đoạn 2021 - 2024 tuyển sinh hơn 8,37 triệu người, trong đó trên 7,1 triệu người đã tốt nghiệp và tham gia thị trường lao động. Những kết quả này cho thấy đào tạo nghề ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong giải quyết việc làm, giảm nghèo bền vững và nâng cao năng suất lao động.

Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển mới, chất lượng đào tạo và mức độ gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, thị trường lao động vẫn còn khoảng cách. Nhiều lao động sau đào tạo chưa tìm được việc làm phù hợp hoặc phải làm trái ngành nghề, làm giảm hiệu quả đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp. Vì vậy, đổi mới phương thức đào tạo theo hướng linh hoạt, sát nhu cầu thị trường là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn tới.

Đổi mới đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường và chuyển đổi số

Ngày 24/2/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 328/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030”. Theo đó, mục tiêu đặt ra là bình quân hằng năm đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn. Trong cơ cấu này, đào tạo nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%, đào tạo nghề nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn chiếm khoảng 30%. Đáng chú ý, Chương trình đặt mục tiêu tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt trên 85%.

Điểm mới nổi bật của Chương trình là chuyển mạnh từ đào tạo theo khả năng của cơ sở giáo dục sang đào tạo theo nhu cầu thị trường. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được yêu cầu tăng cường liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã, trung tâm dịch vụ việc làm để xây dựng chương trình, giáo trình sát với thực tế sản xuất – kinh doanh. Điều này giúp bảo đảm người học sau khi tốt nghiệp có thể tham gia ngay vào thị trường lao động mà không phải đào tạo lại nhiều lần.

Song song với đó, quá trình chuyển đổi số trong đào tạo nghề được đẩy mạnh thông qua số hóa giáo trình, xây dựng cơ sở dữ liệu về đào tạo nghề và thí điểm các mô hình đào tạo từ xa tại vùng sâu, vùng xa. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp người lao động dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn mở ra cơ hội học tập linh hoạt, phù hợp với điều kiện của lao động nông thôn.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế đã giúp nhiều lao động chuyển đổi nghề thành công. Không ít lao động nông thôn sau khi học nghề đã làm việc tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp chế biến nông sản, hoặc tham gia xuất khẩu lao động. Theo thông tin được các cơ quan chức năng và tổ chức quốc tế công bố, năm 2024 Việt Nam đưa hơn 158.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, phần lớn đến từ khu vực nông thôn. Đây là kênh tạo việc làm và thu nhập hiệu quả, đồng thời giúp nâng cao kỹ năng và tác phong công nghiệp cho người lao động.

Các chuyên gia kinh tế và tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đều nhấn mạnh rằng, nâng cao kỹ năng cho lao động nông thôn là điều kiện tiên quyết để tăng năng suất lao động, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và bảo đảm tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Gắn đào tạo nghề với mở rộng bao phủ BHXH, BHYT, BHTN – bảo đảm an sinh bền vững

Đào tạo nghề không chỉ nhằm mục tiêu tạo việc làm trước mắt, mà còn góp phần xây dựng nền tảng an sinh xã hội bền vững cho người lao động. Khi người lao động có việc làm ổn định, thu nhập chính thức, họ sẽ có điều kiện tham gia và thụ hưởng đầy đủ các chính sách BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của pháp luật.

Thực tế cho thấy, một bộ phận lớn lao động nông thôn làm việc trong khu vực phi chính thức, chưa tham gia BHXH bắt buộc và BHTN, hoặc chưa tiếp cận đầy đủ BHYT. Việc nâng cao kỹ năng nghề, giúp người lao động chuyển sang khu vực chính thức, ký kết hợp đồng lao động và làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ mở rộng diện bao phủ các chính sách bảo hiểm xã hội.

Trong bối cảnh cải cách chính sách BHXH theo tinh thần các nghị quyết của Đảng và Quốc hội, mục tiêu mở rộng bao phủ BHXH toàn dân đang được đặt ra mạnh mẽ. Lao động nông thôn sau đào tạo có việc làm ổn định sẽ là lực lượng quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu này. Đồng thời, khi tham gia BHTN, người lao động có thêm “lưới an toàn” trong trường hợp mất việc, được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo lại để nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động.

BHYT cũng đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an sinh cho lao động nông thôn. Việc có việc làm và thu nhập ổn định giúp người lao động duy trì tham gia BHYT liên tục, giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh và hạn chế rủi ro tái nghèo do chi phí y tế. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển nông thôn bền vững, không chỉ về kinh tế mà cả về chất lượng cuộc sống.

Có thể khẳng định, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường và chuyển đổi số sẽ là động lực quan trọng để hiện đại hóa nông nghiệp, phát triển nông thôn trong giai đoạn mới. Với mục tiêu đào tạo khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn mỗi năm, Chương trình đổi mới đào tạo nghề đến năm 2030 được kỳ vọng sẽ tạo ra lực lượng lao động có kỹ năng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân và mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội.

Trong tiến trình đó, việc kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo nghề, tạo việc làm và thực hiện đầy đủ chính sách BHXH, BHYT, BHTN sẽ giúp người lao động nông thôn không chỉ “có việc làm” mà còn “có an sinh”, từ đó xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho nông thôn Việt Nam trong giai đoạn tới./.