Bệnh án điện tử - “trái tim” của bệnh viện thông minh

Trong tiến trình chuyển đổi số y tế, bệnh án điện tử đang trở thành nền tảng cốt lõi để hình thành mô hình bệnh viện thông minh. Khi toàn bộ thông tin khám, chữa bệnh được số hóa, dữ liệu y tế không chỉ phục vụ trực tiếp cho quá trình điều trị từng người bệnh mà còn trở thành nguồn lực quan trọng giúp nâng cao năng lực quản trị của toàn hệ thống.

So với hồ sơ giấy truyền thống, bệnh án điện tử cho phép bác sĩ tra cứu nhanh lịch sử bệnh tật, kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc và các chỉ định điều trị trước đó. Nhờ vậy, thời gian thăm khám được rút ngắn, tình trạng trùng lặp cận lâm sàng khi người bệnh chuyển tuyến được hạn chế, đồng thời hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời, chính xác hơn.

Ở góc độ quản lý, dữ liệu từ bệnh án điện tử tạo điều kiện thuận lợi cho việc theo dõi mô hình bệnh tật, dự báo nhu cầu khám, chữa bệnh và điều phối nguồn lực y tế hiệu quả hơn. Trong bối cảnh quy mô khám, chữa bệnh BHYT ngày càng mở rộng, hệ thống dữ liệu số góp phần nâng cao năng lực quản trị, giảm thiểu sai sót và tăng tính công khai, minh bạch trong sử dụng quỹ BHYT.

Theo Bộ Y tế, đến đầu năm 2026, khoảng 1.210 trong tổng số 1.650 bệnh viện trên cả nước đã công bố triển khai bệnh án điện tử. Con số này cho thấy chủ trương xây dựng bệnh viện không giấy tờ đang được lan tỏa mạnh mẽ. Đằng sau đó là sự thay đổi toàn diện trong quy trình vận hành tại các cơ sở khám, chữa bệnh: từ khâu tiếp đón, khám lâm sàng, chỉ định xét nghiệm, kê đơn thuốc đến thanh toán, lưu trữ hồ sơ đều từng bước được thực hiện trên nền tảng số.

Bệnh viện Bạch Mai là một trong những đơn vị tiêu biểu trong lộ trình này. Từ cuối năm 2024, bệnh viện đã triển khai bệnh án điện tử và tiếp tục hoàn thiện các giải pháp số hóa toàn trình. Đáng chú ý, theo Quyết định số 313/QĐ-BYT ngày 29/1/2026, Bệnh viện Bạch Mai là cơ sở đầu tiên được phê duyệt giá dịch vụ kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS) thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT.

Việc triển khai PACS cho thấy hiệu quả kinh tế và chuyên môn rõ rệt. Năm 2023, cả nước ghi nhận khoảng 40 triệu lượt chụp phim chẩn đoán hình ảnh, với chi phí in phim ước khoảng 1.500 tỷ đồng. Nếu triển khai đồng bộ hệ thống này, chi phí in phim có thể cắt giảm đáng kể, ước tiết kiệm từ 1.000 đến 1.500 tỷ đồng mỗi năm cho quỹ BHYT. Riêng tại Bệnh viện Bạch Mai, có 734 dịch vụ kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng PACS thay thế in phim trong tổng số 1.084 dịch vụ liên quan. Giá dịch vụ theo đó giảm trung bình khoảng 5,9%, tương đương mức tiết kiệm khoảng 1 tỷ đồng mỗi tháng.

Không chỉ ở các bệnh viện tuyến trung ương, chuyển đổi số cũng đang tạo chuyển biến tích cực tại nhiều địa phương. Mỗi ngày, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai tiếp nhận khoảng 3.000-4.000 lượt khám ngoại trú và điều trị nội trú cho gần 1.000 bệnh nhân. Để rút ngắn thời gian làm thủ tục, bệnh viện đã triển khai nhiều hình thức đăng ký khám như sử dụng căn cước công dân gắn chip, thẻ khám bệnh (One Card) hoặc đăng ký trực tiếp tại quầy. Thời gian tới, bệnh viện dự kiến đưa vào áp dụng hình thức đăng ký khám bằng sinh trắc học cho phép người bệnh xác thực bằng nhận diện khuôn mặt tích hợp với dữ liệu căn cước công dân và BHYT. Sau khi hoàn tất đăng ký, toàn bộ quy trình khám, chẩn đoán, kê đơn, chỉ định xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh đều được thực hiện trên hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện. Việc dữ liệu được cập nhật và lưu trữ trực tiếp trên hệ thống không chỉ giúp nâng cao hiệu quả chuyên môn mà còn tạo thuận lợi cho công tác giám sát, thanh toán và bảo đảm quyền lợi BHYT.

Tại Đồng Nai, Bệnh viện Da liễu Đồng Nai cũng đã đưa vào sử dụng hệ thống kiosk y tế thông minh, cho phép người bệnh tự đăng ký khám, tra cứu dịch vụ, chi phí, thanh toán viện phí không dùng tiền mặt và đánh giá mức độ hài lòng ngay trên thiết bị. Kiosk có thể đọc thông tin từ căn cước công dân gắn chip hoặc thẻ BHYT, đồng thời hỗ trợ nhận diện khuôn mặt để xác thực người bệnh. Sau khi hoàn tất thủ tục, người dân có thể lựa chọn hình thức khám phù hợp, tra cứu thời hạn sử dụng thẻ BHYT, mức hưởng quyền lợi và các dịch vụ liên quan, đánh giá mức độ hài lòng trực tuyến. Đây là giải pháp thiết thực góp phần cải tiến chất lượng phục vụ và nâng cao trải nghiệm của người bệnh.

Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, bệnh án điện tử mang lại nhiều lợi ích cụ thể trong quản lý quỹ BHYT. Khi dữ liệu khám, chữa bệnh được cập nhật theo thời gian thực, cơ quan BHXH có thể kiểm soát chi phí kịp thời, chính xác hơn, giảm độ trễ trong thanh toán, đồng thời hạn chế sai sót và nguy cơ lạm dụng dịch vụ y tế.

Có thể khẳng định, bệnh án điện tử không chỉ là một ứng dụng công nghệ đơn lẻ mà đã trở thành một dạng “hạ tầng mềm” của hệ thống y tế hiện đại. Trên nền tảng ấy, mỗi người dân từng bước hình thành hồ sơ sức khỏe điện tử liên tục, được cập nhật trong suốt cuộc đời, phục vụ cho cả dự phòng, sàng lọc, điều trị và theo dõi lâu dài. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ thống y tế số hiện đại, minh bạch, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.

Khám, chữa bệnh từ xa - mở rộng quyền lợi cho người tham gia BHYT

Một điểm mới quan trọng trong quá trình chuyển đổi số y tế là việc khám, chữa bệnh từ xa được Quỹ BHYT chi trả.

Luật BHYT sửa đổi năm 2024 đã bổ sung quy định về khám, chữa bệnh từ xa; hỗ trợ khám, chữa bệnh từ xa; y học gia đình; khám tại nhà và phục hồi chức năng… được Quỹ BHYT thanh toán. Quy định này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chính sách an sinh xã hội.

Chính sách mới mở ra nhiều thuận lợi cho người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, người khuyết tật hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa. Thay vì phải di chuyển hàng chục, thậm chí hàng trăm ki-lô-mét để đến bệnh viện, nhiều trường hợp nay có thể được tư vấn, theo dõi điều trị ngay tại nhà thông qua nền tảng số, với quyền lợi BHYT được bảo đảm.

Một trong những yếu tố quan trọng để khám, chữa bệnh từ xa vận hành hiệu quả là hệ thống định danh điện tử và dữ liệu y tế. Tại nhiều địa phương, hoạt động hội chẩn và hỗ trợ chuyên môn từ xa giữa các tuyến bệnh viện đã gia tăng rõ rệt. Tỉnh Quảng Ninh là một trong những địa phương ghi nhận nhiều lượt hội chẩn trực tuyến giữa tuyến tỉnh và tuyến cơ sở, giúp nâng cao chất lượng điều trị ngay tại địa phương.

Ở thành phố Cần Thơ, một số bệnh viện đã triển khai hệ thống đặt lịch khám từ xa tích hợp lựa chọn đối tượng BHYT, cho phép người dân chủ động đăng ký lịch khám, giảm thời gian chờ đợi tại bệnh viện.

Đối với bệnh mạn tính, việc tái khám từ xa giúp theo dõi chỉ số sức khỏe, điều chỉnh thuốc và tư vấn phục hồi chức năng một cách liên tục. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí đi lại mà còn góp phần phòng ngừa biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài. Chính sách mới cũng tạo điều kiện để y tế cơ sở phát huy vai trò “gác cổng”, tăng cường chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Giám định điện tử - “lá chắn” bảo vệ quỹ BHYT

Song song với việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, chuyển đổi số còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch và công bằng của hệ thống BHYT.

Thực hiện chủ trương cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số, BHXH Việt Nam đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giám định BHYT. Hệ thống giám định điện tử cho phép kết nối dữ liệu khám chữa bệnh giữa cơ sở y tế và cơ quan BHXH theo thời gian thực, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người tham gia.

Hiện nay, Hệ thống BHXH Việt Nam đã ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT với 3.753 cơ sở y tế, trong đó 100% cơ sở khám chữa bệnh đã kết nối liên thông dữ liệu với hệ thống giám định BHYT.

Nhờ việc ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu và giám định tự động, nhiều trường hợp thanh toán chi phí chưa đúng quy định đã được phát hiện và xử lý kịp thời. Điều này góp phần ngăn chặn tình trạng lạm dụng, trục lợi quỹ BHYT, đồng thời bảo đảm nguồn lực tài chính cho việc mở rộng quyền lợi của người tham gia.

Quan trọng hơn, giám định điện tử giúp bảo đảm nguyên tắc “tiền quỹ BHYT đi đúng chỗ”, người bệnh được hưởng đầy đủ quyền lợi theo quy định, tránh tình trạng chỉ định dịch vụ không cần thiết. Khi dữ liệu được minh bạch hóa, trách nhiệm của các bên liên quan từ cơ sở y tế, cơ quan quản lý đến người tham gia đều được nâng cao.

Một trong những mảnh ghép quan trọng của hệ sinh thái y tế số là thanh toán không dùng tiền mặt. Hiện nay, nhiều cơ sở khám, chữa bệnh đã triển khai thanh toán điện tử thông qua thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc mã QR. Tại Hà Nội, 100% cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế đã triển khai thanh toán không dùng tiền mặt từ năm 2025.

Khi bệnh án điện tử, giám định điện tử và thanh toán số được kết nối đồng bộ, người dân chỉ cần sử dụng định danh điện tử để đăng ký khám chữa bệnh, toàn bộ thông tin điều trị và thanh toán chi phí sẽ được thực hiện tự động trên hệ thống.

Hướng tới hệ thống y tế số lấy người dân làm trung tâm

Theo thống kê của BHXH Việt Nam, năm 2025 cả nước có khoảng 195,1 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT, với tổng chi phí đề nghị thanh toán khoảng 166,4 nghìn tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ BHYT đã đạt 95,16% dân số, tiệm cận mục tiêu BHYT toàn dân.

Quy mô ngày càng lớn số lượng khám, chữa bệnh BHYT đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý bằng công nghệ và dữ liệu. Chuyển đổi số vì vậy không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy cải cách hệ thống y tế.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả của chuyển đổi số, các chuyên gia cho rằng cần tập trung vào một số định hướng trọng tâm: hoàn thiện thể chế và chính sách cho chuyển đổi số y tế; tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin; chuẩn hóa và liên thông dữ liệu y tế; đồng thời nâng cao kỹ năng số cho cán bộ y tế và người dân.

Nhìn từ những kết quả đạt được thời gian qua, có thể thấy chuyển đổi số đang từng bước thay đổi cách thức vận hành của hệ thống y tế: từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản trị bằng dữ liệu; từ xử lý thủ công sang tự động hóa; từ dịch vụ hành chính phức tạp sang trải nghiệm thuận tiện, thân thiện với người dân.

Trong bối cảnh sức khỏe nhân dân được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, chuyển đổi số chính là công cụ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó. Mỗi bước tiến trong số hóa y tế không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh mà còn củng cố niềm tin của nhân dân đối với chính sách BHYT - một trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội.

Với sự quyết tâm của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của toàn xã hội, chuyển đổi số trong khám chữa bệnh BHYT sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới, góp phần xây dựng nền y tế hiện đại, công bằng và bền vững, vì mục tiêu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân./.