Từ chủ trương lớn đến hành động cụ thể

Trong tiến trình phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn nhất quán quan điểm: sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội; chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế, nhất là trong khám, chữa bệnh BHYT, đang nổi lên như một hướng đi có ý nghĩa chiến lược, không chỉ góp phần đổi mới phương thức quản lý mà còn trực tiếp nâng cao chất lượng phục vụ và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 0 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã khẳng định yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị y tế, đẩy nhanh xây dựng và khai thác hiệu quả dữ liệu y tế, lấy người dân làm trung tâm và sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Tiếp đó, Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 3/10/2025 của Ban Bí thư về thực hiện BHYT toàn dân trong giai đoạn mới tiếp tục đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tổ chức khám, chữa bệnh và thanh toán BHYT, coi đây là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng và tính công bằng của hệ thống y tế.

Để chuyển đổi số đi vào chiều sâu, hệ thống thể chế, chính sách cũng được hoàn thiện đồng bộ. Năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng với việc ban hành Nghị định số 102/2025/NĐ-CP về quản lý dữ liệu y tế, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Nghị định này tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc quản trị, khai thác và chia sẻ dữ liệu y tế một cách an toàn, có trách nhiệm, bảo đảm quyền riêng tư và an ninh thông tin.

Cùng với đó, Thông tư số 13/2025/TT-BYT của Bộ Y tế hướng dẫn triển khai hồ sơ bệnh án điện tử đã tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để các cơ sở khám chữa bệnh từng bước thay thế bệnh án giấy, tiến tới xây dựng hệ thống quản lý thông tin y tế hiện đại, liên thông và đồng bộ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT (Luật số 51/2024/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cũng mở ra nhiều cơ chế mới thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực BHYT, đặc biệt là việc chia sẻ dữ liệu khám chữa bệnh, liên thông kết quả cận lâm sàng và đổi mới phương thức quản lý, giám định và thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT.

Dữ liệu là nền tảng, người dân là đích đến

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, gắn với yêu cầu của Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030, ngành Y tế và hệ thống BHXH Việt Nam đã từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu số phục vụ quản lý và cung cấp dịch vụ y tế.

Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 14/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ về triển khai hồ sơ bệnh án điện tử và liên thông dữ liệu khám chữa bệnh trên toàn quốc đã tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số trong hệ thống y tế.

Đến đầu năm 2026, nhiều chỉ tiêu quan trọng đã chuyển từ giai đoạn “thí điểm” sang “phổ cập”. Theo số liệu của Bộ Y tế, hơn 34 triệu sổ sức khỏe điện tử đã được tích hợp trên ứng dụng VNeID, cho phép người dân theo dõi lịch sử khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm và quá trình điều trị một cách thuận tiện.

Cùng với đó, khoảng 1.210 trong tổng số 1.650 bệnh viện công lập và tư nhân trên cả nước đã công bố triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, từng bước thay thế bệnh án giấy truyền thống.

Song song với việc số hóa hồ sơ y tế, hệ thống giám định BHYT điện tử do BHXH Việt Nam vận hành cũng trở thành nền tảng quan trọng trong quản lý chi phí khám chữa bệnh. Đến nay, hệ thống này đã kết nối với 100% cơ sở khám chữa bệnh BHYT, tiếp nhận và xử lý hàng tỷ dữ liệu khám chữa bệnh mỗi năm, góp phần kiểm soát chi phí, hạn chế trục lợi quỹ BHYT và bảo đảm quyền lợi của người tham gia.

Những nền tảng dữ liệu này tạo điều kiện tiến tới mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời, giúp bác sĩ có thêm thông tin để chẩn đoán chính xác, đồng thời giảm tình trạng xét nghiệm trùng lặp, tiết kiệm chi phí cho người bệnh và quỹ BHYT.

Đơn giản hóa thủ tục, mở rộng tiếp cận dịch vụ BHYT

Một trong những thay đổi rõ nét nhất của chuyển đổi số trong lĩnh vực BHYT là việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và rút ngắn quy trình khám chữa bệnh.

Với quan điểm “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ”, thời gian qua, BHXH Việt Nam đã đẩy mạnh kết nối dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cho phép người dân sử dụng căn cước công dân gắn chip, ứng dụng VNeID hoặc VssID thay thế thẻ BHYT giấy khi đi khám chữa bệnh.

Đến nay, 100% cơ sở khám chữa bệnh BHYT trên toàn quốc đã triển khai tiếp nhận người bệnh bằng căn cước công dân gắn chip, cho phép tra cứu thông tin thẻ BHYT thông qua số định danh cá nhân.

Không chỉ dừng lại ở xác thực dữ liệu, khả năng kết nối hạ tầng số của hệ thống y tế cũng đang được cải thiện rõ rệt. Theo báo cáo công bố tại Hội nghị tổng kết công tác ứng dụng dữ liệu dân cư phục vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2025, hiện có 12.455 cơ sở khám, chữa bệnh cho phép sử dụng căn cước công dân gắn chip thay thế thẻ BHYT giấy; khoảng 2,5 triệu bệnh án điện tử đã được hình thành; 373 cơ sở y tế thực hiện liên thông dữ liệu thông qua nền tảng điều phối dữ liệu y tế. Việc liên thông và xác thực thông tin người bệnh theo thời gian thực đã giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình khám, chữa bệnh BHYT, hạn chế tình trạng trục lợi quỹ, sử dụng trùng thẻ hoặc sai đối tượng. Nhờ đó, tỷ lệ thất thoát quỹ BHYT giảm khoảng 2 - 3% mỗi năm, tương đương mức tiết kiệm từ 500 đến 1.000 tỷ đồng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý quỹ và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người tham gia BHYT. 

Theo BHXH Việt Nam, đến cuối năm 2025, đã có hơn 100,2 triệu thông tin công dân được xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; trong đó 99,59 triệu người tham gia và thụ hưởng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp đã được định danh và xác thực, đạt 99,6%; riêng tỷ lệ người tham gia BHYT có căn cước công dân được xác thực đúng với dữ liệu dân cư đạt 99,43%. Đây là nền tảng rất quan trọng để tiến tới quản lý thống nhất, chính xác, giảm nhầm lẫn, giảm trùng lặp và hạn chế gian lận trong thụ hưởng chính sách. Khi danh tính số và quyền lợi BHYT được gắn với nhau trên cùng một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, việc giải quyết chế độ, tiếp nhận khám chữa bệnh hay giám định, thanh toán chi phí sẽ minh bạch hơn nhiều so với trước.

Không dừng lại ở đó, hệ thống dữ liệu khám chữa bệnh BHYT cũng đang được liên thông mạnh mẽ. BHXH Việt Nam đã phối hợp triển khai sổ sức khỏe điện tử, giấy chuyển tuyến và giấy hẹn khám lại, với 578 triệu lượt dữ liệu khám chữa bệnh được gửi từ các cơ sở y tế lên hệ thống giám định BHYT.

Từ góc độ chính sách BHYT, ý nghĩa lớn nhất của chuyển đổi số là giúp “dữ liệu chạy thay người dân”. Khi dữ liệu được đồng bộ, người bệnh không phải mang, nộp và đối chiếu lặp đi lặp lại nhiều giấy tờ; cơ sở y tế cũng giảm gánh nặng thao tác thủ công; cơ quan BHXH có thêm điều kiện để giám sát, phân tích và thanh toán chi phí trên nền dữ liệu thời gian thực. Nhờ đó, cải cách thủ tục hành chính không chỉ dừng lại ở cắt giảm giấy tờ, mà thực chất là thay đổi tận gốc phương thức xác thực quyền lợi và vận hành dịch vụ. Đây chính là bước dịch chuyển quan trọng từ “quản lý hồ sơ” sang “quản trị dữ liệu”.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, trong trả lời kiến nghị cử tri tỉnh Đồng Tháp trước Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, cho biết Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Công an và BHXH Việt Nam triển khai nhiều giải pháp mạnh trong chuyển đổi số lĩnh vực BHYT; từ năm 2023 đã tổ chức tiếp đón người bệnh bằng căn cước công dân gắn chip, VNeID hoặc VssID thay thế thẻ BHYT giấy; năm 2024 tiếp tục thí điểm giấy chuyển tuyến và giấy hẹn khám lại điện tử tích hợp trên VNeID. Thông tin này cho thấy chuyển đổi số trong BHYT hiện không còn là định hướng xa, mà đã đi vào từng quy trình cụ thể, gắn với từng bước đi khám, chữa bệnh của người dân.

Ở bình diện rộng hơn, chuyển đổi số cũng đang làm thay đổi cách hệ thống y tế nhìn nhận người bệnh. Nếu trước đây, mỗi lần đi khám có thể bị chia cắt thành từng lần tiếp xúc riêng lẻ, thì nay hồ sơ sức khỏe điện tử và bệnh án điện tử đang mở ra khả năng quản lý sức khỏe theo vòng đời. Với một hồ sơ số liên tục, bác sĩ có thêm dữ liệu để đánh giá tiền sử, theo dõi diễn biến bệnh, hạn chế chỉ định cận lâm sàng trùng lặp, đồng thời nâng cao độ chính xác trong điều trị. Với cơ quan quản lý, kho dữ liệu lớn hình thành từ thực tiễn khám, chữa bệnh BHYT cũng giúp phân tích xu hướng bệnh tật, dự báo nhu cầu dịch vụ và phân bổ nguồn lực tốt hơn.

Hiệu quả bước đầu của chuyển đổi số cũng được phản ánh qua mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ của ngành BHXH. Theo công bố của BHXH Việt Nam, chỉ số hài lòng năm 2025 đạt 89,5%, tăng 2,03% so với năm 2024 và vượt mục tiêu đề ra.

Những kết quả bước đầu cho thấy, chuyển đổi số trong lĩnh vực khám chữa bệnh BHYT không chỉ là sự thay đổi về công nghệ, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý và phương thức phục vụ. Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được số hóa và dịch vụ được thiết kế theo hướng thuận tiện hơn cho người dân, hệ thống y tế sẽ ngày càng tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng nền y tế hiện đại, công bằng và hiệu quả, vì sức khỏe của toàn dân.

Kỳ 2: Nhiều tiện ích cho người tham gia.