Châu Âu từ lâu đã đối mặt với tình trạng già hóa dân số nhanh chóng, thường được ví như “cơn sóng thần màu xám”. Dù nhiều chính sách khuyến sinh đã được triển khai, tỷ lệ sinh tại hầu hết các quốc gia châu Âu vẫn duy trì ở mức rất thấp, trở thành “quả bom nổ chậm” đối với triển vọng phát triển dài hạn của Lục địa Già. Theo Cơ quan Thống kê quốc gia Italia, năm 2024, tỷ lệ sinh của nước này giảm xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn 1,18 trẻ em/phụ nữ.

Trong bối cảnh thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng, nhiều quốc gia châu Âu đã tăng cường thu hút lao động nhập cư. Dữ liệu của Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Pháp cho thấy, tại bốn nền kinh tế lớn gồm Pháp, Đức, Italia và Tây Ban Nha, dân số trong độ tuổi lao động (15–64 tuổi) sinh ra ở nước ngoài đều tăng mạnh, trong đó Tây Ban Nha ghi nhận mức tăng cao nhất, lên tới 33%. Nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng chỉ ra rằng, trong ba năm gần đây, lao động nước ngoài đã đóng vai trò then chốt đối với tăng trưởng của Khu vực đồng tiền chung châu Âu, góp phần bù đắp những bất lợi về nhân khẩu học.

Công nhân nước ngoài làm việc tại một trang trại ở Chungcheongbuk-do, Hàn Quốc.

Tại Đức, người nhập cư và con cái của họ hiện chiếm khoảng 26% trong tổng số 83,5 triệu dân. Là một trong những quốc gia chú trọng đầu tư cho hội nhập người di cư, Đức đã ban hành nhiều cơ chế nhằm thu hút lao động có trình độ, tay nghề cao trên toàn cầu. Đáng chú ý, việc cải cách toàn diện Luật Quốc tịch, tạo điều kiện nhập tịch cho những người sinh sống lâu dài và hòa nhập tốt được xem là bước đi chiến lược, giúp Đức gia tăng lợi thế trong cạnh tranh thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao với các nước phát triển khác.

Không chỉ châu Âu, châu Á cũng đang tiến nhanh trên con đường già hóa dân số với tỷ lệ sinh thấp, dần trở thành “lục địa già” mới. Các nền kinh tế Đông Á như Nhật Bản và Hàn Quốc đang chịu áp lực lớn khi người trẻ ngại sinh con do chi phí sinh hoạt cao và triển vọng kinh tế không ổn định, kéo theo tình trạng thiếu hụt lao động trong nhiều ngành nghề. Khảo sát của Teikoku Databank cho thấy, hơn một nửa số doanh nghiệp Nhật Bản đang trong tình trạng thiếu nhân lực, buộc phải thu hẹp quy mô sản xuất.

Để bù đắp, Hàn Quốc dự kiến tiếp nhận hơn 109.000 lao động thời vụ nước ngoài trong năm 2026, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, tăng hơn 14% so với năm trước. Nhật Bản cũng đặt mục tiêu tiếp nhận khoảng 1,23 triệu lao động nước ngoài vào năm tài chính 2028, tập trung vào các lĩnh vực thiếu hụt nghiêm trọng, song vẫn duy trì chính sách tuyển chọn chặt chẽ nhằm bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực và khả năng hòa nhập xã hội.

Tuy nhiên, việc sử dụng lao động nhập cư cũng đặt ra không ít thách thức. Rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa và khó khăn trong hòa nhập thị trường lao động khiến một bộ phận người nhập cư chưa phát huy hết năng lực. Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng tiếp nhận lao động nước ngoài, nhiều quốc gia đồng thời triển khai các giải pháp dài hạn như nâng cao năng suất lao động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tự động hóa, cũng như khuyến khích du học sinh hồi hương và tận dụng tốt hơn nguồn nhân lực trong nước.

Thực tiễn cho thấy, thu hút lao động nhập cư đang trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp các quốc gia ứng phó với già hóa dân số và duy trì đà phát triển. Tuy nhiên, để giải quyết bài toán nhân lực một cách bền vững, các chính sách nhập cư cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, gắn với cải cách thị trường lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa phát triển và an sinh xã hội./.