Qua khảo sát thực tế và căn cứ vào kết quả triển khai thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế (BHXH, BHYT) ở nhiều địa phương trong những năm qua, có thể thấy rằng sở dĩ tỷ lệ người dân tham gia BHYT đạt thấp, ngoài những nguyên nhân như đã được nêu trên phải chăng còn có những nguyên nhân khác, sâu xa hơn?

Tại Hội nghị, ông Trần Văn Minh giám đốc BHXH thành phố Cần Thơ đã đưa ra một lưu ý “trong khi ngay tại một số đơn vị trường học tỷ lệ học sinh, sinh viên (HSSV) tham gia BHYT đạt thấp, nhưng với loại hình bảo hiểm thương mại khác, tỷ lệ HSSV tham gia lại đạt gần như tuyệt đối”. Phải chăng loại hình bảo hiểm thương mại này khi vào nhà trường lại nhận được sự quan tâm nhiều hơn của các cấp lãnh đạo? Phải chăng có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các ngành liên quan? Chắc hẳn không hoàn toàn như thế! Vậy cái gì đã tạo nên sự khác biệt này?

Qua tìm hiểu được biết, từ nhiều năm nay có một số doanh nghiệp bảo hiểm đã trở thành “nhà cung cấp dịch vụ bảo hiểm” khá thân thiết của các nhà trường. Họ luôn dành được sự phối hợp nhiệt tình của nhiều đơn vị giáo dục tại các địa phương. Với một cơ chế linh hoạt theo phương thức “kinh doanh”, nhà cung cấp dịch vụ (các Doanh nghiệp Bảo hiểm) đã trở thành “người bạn hào phóng” của các nhà trường, vì rằng khi chung tay với các doanh nghiệp bảo hiểm, họ (Nhà trường và giáo viên) luôn nhận được sự quan tâm bằng lợi ích vật chất từ phía “nhà cung cấp”. Tìm hiểu được biết, “trong năm học 2011-2012, theo quy định, hoa hồng chi tối đa là 20%, nhưng theo mặt bằng chung của thị trường hiện nay, các doanh nghiệp bảo hiểm thường để lại cho các trường từ 35- 40%, chưa kể vào các ngày khai giảng, ngày 20-11, lễ tổng kết...phải chi thêm quà cáp cho nhà trường. Theo bản thỏa thuận của các doanh nghiệp bảo hiểm cam kết về chính sách chi hoa hồng, thì thống nhất trích 10% hoa hồng trên tổng số phí bảo hiểm thực thu cho đại lý bảo hiểm và 10% cho nhà trường để làm công tác đề phòng hạn chế rủi ro” (TheoTiền phong Online). Không chỉ vậy, cứ vào mỗi dịp nghỉ hè, các doanh nghiệp bảo hiểm này còn chủ động mời lãnh đạo các trường tham gia những chuyến thăm quan, du lịch miễn phí tại những nơi danh lam, thắng cảnh nổi tiếng của đất nước. Đây là điều mà cơ quan BHXH các địa phương không thể làm được, vì theo qui định của Luật BHYT, tỷ lệ hoa hồng được trích lại từ tổng số tiền thu được cho nhà trường chỉ là 12% để lại cho hoạt động y tế học đường, phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho HSSV tại nhà trường.

Như vậy, rõ ràng là nếu xét về ý nghĩa xã hội, về giá trị nhân văn và tính ưu việt của chính sách BHYT của nhà nước ta thì các loại hình bảo hiểm thương mại không thể sánh bằng. Nhưng cách mà các doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh trong các trường học, cơ chế mà họ đưa ra nhằm thỏa mãn lợi ích vật chất cho người trực tiếp thu bảo hiểm đã hấp dẫn hơn những quy định của Luật BHYT. Để đạt được mục tiêu kinh doanh, các doanh nghiệp bảo hiểm đã lấy lợi ích vật chất làm sợi dây kết nối với các nhà trường. Trong khi chúng ta, chủ yếu được cam kết bằng tinh thần trách nhiệm.Vì vậy, trách nhiệm và sự nhiệt tình của các bên liên quan trong việc triển khai thực hiện chính sách BHYT ở các địa phương rơi vào tình trạng “khi tỏ, khi mờ”.


Mọi người đều hiểu rằng, BHXH, BHYT được Đảng và Nhà nước ta xác định là 2 chính sách giữ vai trò trụ cột trong hệ thống chính sách an sinh xã hội của đất nước. Bộ Chính trị, Ban Bí thư TW Đảng đã có chỉ thị về việc này, Quốc Hội, Chính phủ cũng đã thông qua Luật BHXH, Luật BHYT và nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện… đây chính là cơ sở để khẳng định trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT. Tuy nhiên theo phản ánh của các địa phương, hiệu quả các chương trình phối hợp đạt được, chỉ tương ứng với  mức kinh phí mà cơ quan BHXH hỗ trợ.  

Về công tác tuyên truyền, thiết nghĩ những năm qua lãnh đạo BHXH Việt Nam đã có sự quan tâm chỉ đạo và tăng cường đầu tư hơn so với trước đây. Nội dung, nhiệm vụ công tác tuyên truyền hàng năm đều được xây dựng chi tiết, kèm theo định mức kinh phí thực hiện đã được triển khai đến toàn hệ thống ngay từ đầu năm. Đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền tại BHXH các tỉnh, thành phố cũng được tăng cường. Từ chỗ chỉ có cán bộ kiêm nhiệm đến nay đã có trên 40 đơn vị có cán bộ làm công tác tuyên truyền chuyên trách, nhiều nơi đã thành lập tổ tuyên truyền do Phó giám đốc BHXH tỉnh trực tiếp phụ trách. Ngoài ra nhiều nơi còn tổ chức và duy trì hoạt động của đội ngũ cộng tác viên, vậy nên công tác tuyên truyền đã được đẩy mạnh. Không những thế, thực hiện sự chỉ đạo của BHXH Việt Nam việc phối hợp với các Bộ, Ngành cũng như với các cơ quan thông tin đại chúng đã được tăng cường đáng kể. Trên sóng phát thanh-truyền hình, trên các trang báo của TW, của địa phương và nhất là hệ thống truyền thanh cơ sở, đã thường xuyên có tin bài, phóng sự… vừa tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT vừa kịp thời phản ánh những vấn đề có liên quan đến lĩnh vực này mà cộng đồng đang quan tâm. Bên cạnh đó với sự năng nổ, nhiệt tình và giàu lòng yêu nghề đội ngũ cán bộ, phóng viên của Báo BHXH và Tạp chí BHXH đã đều đặn đưa đến bạn đọc cả nước 26.000 tờ báo/kỳ (2 kỳ/tuần) và 20.000 cuốn Tạp chí/kỳ (2 kỳ/tháng). Đó là chưa kể đến việc hàng năm BHXH Việt Nam còn in và phát hành hàng triệu tờ rơi, tờ gấp và tài liệu tuyên truyền những nội dung cơ bản của chính sách BHXH tự nguyện, BHYT tự nguyện, BHYT đối với đối tượng thuộc hộ cận nghèo, BHYT HSSV… đến các nhóm đối tượng.

Sở dĩ chúng tôi muốn đưa ra những số liệu này để chứng tỏ rằng công tác tuyên truyền về BHXH, BHYT vẫn đang được chỉ đạo, thực hiện một cách tích cực. Sẽ có một câu hỏi đặt ra là công tác tuyên truyền như vậy, tại sao tỷ lệ tham gia BHYT không được như mong muốn, thậm chí nhiều nơi còn thấp? Phải chăng tuyên truyền chưa đúng đối tượng?

Hãy tìm câu trả lời từ thực tế. Năm 2011, tại cuộc tọa đàm trực tiếp với hàng trăm nông dân ở xã Khánh Hội, huyện Yên Khánh tỉnh Ninh Bình, ông Vũ Văn Sự, Trưởng ban Tuyên giáo huyện ủy sau khi nghe lãnh đạo BHXH tỉnh phổ biến, quán triệt một số nội dung cơ bản của luật BHXH, BHYT và trả lời giải đáp những băn khoăn, thắc mắc của bà con nông dân xung quanh vấn đề về tham gia BHYT, đã nói rằng: “ Các đồng chí nói về chính sách thì bà con thông rồi, vấn đề còn lại là làm thế nào cho bà con tin”. Vấn đề còn lại ở đây, theo đồng chí Trưởng ban Tuyên giáo huyện ủy Yên Khánh chính là thái độ phục vụ và chất lượng dịch vụ tại các cơ sở khám chữa bệnh hiện nay. Dân ta có câu “trăm nghe không bằng một thấy”. Chừng nào còn tình trạng 2-3 bệnh nhân nằm chung một giường, chừng nào bệnh nhân còn phải ngồi để truyền dịch, chừng nào y đức của một bộ phận cán bộ, nhân viên ở nhiều cơ sở khám chữa bệnh còn "nhợt nhạt", chừng nào người đến khám chữa bệnh BHYT còn cảm thấy mình bị phân biệt đối xử, bị coi là đối tượng kinh doanh để nhiều y, bác sỹ nhanh chóng tìm được các khoản bù đắp các chi phí đầu tư xã hội hóa… thì chừng ấy niềm tin của người dân vào chính sách BHYT sẽ tiếp tục bị xói mòn, thậm chí không còn nữa và đấy cũng là lúc mà mọi cố gắng của công tác tuyên truyền sẽ bị vô hiệu hóa. Niềm tin của người dân vào chính sách BHYT chỉ được xây dựng và trở nên bền vững khi chẳng may đau ốm, bệnh tật phải đến bệnh viện thì được tiếp nhận thái độ phục vụ ân cần “Lương y như từ mẫu” của người thầy thuốc cũng như của các nhân viên y tế và nhất là không còn phải chịu đựng những phiền toái, nhọc nhằn mỗi khi đến bệnh viện. Chắc chắn khi ấy mọi người sẽ bảo nhau tham gia BHYT.

Vì vậy, để thu hút ngày càng đông đảo người dân tham gia BHYT, ngoài việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, cần nhiều lắm những tấm lòng “Lương y như từ mẫu” để người bệnh không mất lòng tin.